معرفی فلور، شکل‏ زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان رویشگاه‏های انجیلی (مطالعه موردی: منطقه ایزده نور)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد آزاد شهر، آزادشهر، ایران

2 موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرگان، گرگان، ایران

چکیده

رویشگاه‏های پست هیرکانی، لکه‏های بازمانده (رلیک) جنگل‏های خزان‏شونده ناحیه اروپا - سیبری در سه استان شمالی کشور هستند. جنگل جلگه‏ای ایزده نور به وسعت 3123 هکتار یکی از این لکه‏های بزرگ است. با وجود مطالعات پراکنده درباره این جنگل‏ها، هنوز اطلاعات کاملی از فلور و تنوع‏ زیستی این مناطق وجود ندارد. گونه‏های گیاهی جمع‏آوری‏شده از رویشگاه‏های انجیلی این جنگل جلگه‏ای شامل‏ 157 تاکسون متعلق به 137 جنس و67 خانواده گیاهی است. بزرگ‌ترین خانواده‏ها از نظر غنای گونه‏ای به‌ترتیب Poaceae (با 17 گونه)، Rosaceae (با 13 گونه) و Asteraceae، Fabaceae و Lamiaceae (هریک با 6 گونه) هستند. جنس‏های دارای بیشترین تعداد گونه به‌ترتیب عبارتند از: Carex (با 4 گونه)، Rubus و Viola (هریک با 3 گونه). از نظر طیف‏ زیستی، ژئوفیت‏ها با 6/37 درصد، شکل‏ زیستی چیره هستند و پس از آن‌ها، فانروفیت‏ها (با 9/22 درصد)، همی‏کریپتوفیت‏ها (با 7/21 درصد) و تروفیت‏ها (با 2/17 درصد) قرار می‌گیرند. فلور این مناطق عمدتاً از عناصر اروپا - سیبری با 45 تاکسون (7/28 درصد) و سپس عناصر چند‌ناحیه‏ای با 32 تاکسون (4/20 درصد)، اروپا - سیبری/ایرانی - تورانی/مدیترانه‏ای با 31 تاکسون
(7/19 درصد) و اروپا - سیبری/ایران - تورانی با 27 تاکسون (2/17 درصد) تشکیل شده است. در میان تاکسون‏های جمع‏آوری‌شده از این منطقه، 51 تاکسون (5/32 درصد) در رویشگاه جنگلی، 54 تاکسون (4/34 درصد) در حاشیه و مناطق باز جنگلی و 52 تاکسون (1/33 درصد) در هر دو رویشگاه حضور دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Introduction of the flora, life form and chorology of the Parrotia persica C.A. Mey. Habitats (case study: Izdeh-e Noor area)

نویسندگان [English]

  • Sona Akhondnejad 1
  • Younes Asri 2
  • Taher Khakpour Moghaddam 3
1 Department of Agriculture, Islamic Azad University, Azadshahr Branch, Azadshahr, Iran
2 Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran
3 Department of Biology, Faculty of Science, Islamic Azad University, Gorgan Branch, Gorgan, Iran
چکیده [English]

The lowland Caspian habitats are remnant (relict) patches of deciduous Euro-Siberian forests distributed in the Iranian three Northern provinces. Izdeh-e Noor plain forest with 3123 hectors is one of the great patches. In spite of a few studies, broad knowledge upon the flora and biodiversity of these areas does not exist. A total of 157 species belonging to 137 genera and 67 plant families were collected from the Parrotia persica habitats in the plain forest. The largest families in terms of species richness, were Poaceae (17 spp.), Rosaceae (13 spp.), Asteraceae, Fabaceae, Lamiaceae (each with 6 spp.), respectively. The genera with the largest number of species were Carex (4 spp.) and Rubus, Viola (each with 3 spp.), respectively. In the assessment of life form spectrum, the dominant life forms were geophytes (36.9%), followed by the phanerophytes (24.2%), hemicryptophytes (21.7%) and therophytes (17.2%). The flora was mostly composed of Euro-Siberian elements with 45 taxa (28.7%), followed by pluriregional elements with 32 taxa (20.4%), Euro-Siberian/Irano-Turanian/Mediterranean elements with 31 taxa (19.7%) and Euro-Siberian/Irano-Turanian elements with 27 taxa (17.2%). Among taxa collected from this area, 51 taxa (32.5%) in forest habitats, 54 taxa (34.4%) in margin and gap of forest and 52 taxa (33.1%) are present in both habitats.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Flora
  • Life Form
  • Chorotype
  • Lowland Hyrcanian forest
  • Mazandaran Province

مقدمه.

جنگل‌های هیرکانی در امتداد سواحل جنوبی دریای کاسپین از منطقه تالش جمهوری آذربایجان (در طول جغرافیایی 48 شرقی) تا پارک ملی گلستان (در طول جغرافیایی 56 شرقی) و بین عرض‌های جغرافیایی ′55 38 شمالی در جمهوری آذربایجان و ′05 35 شمالی در ایران کشیده شده‌اند (Miller, 1994). جدا از این نوار پیوسته در سه استان شمالی کشور، جنگل‌های جداافتاده آن در منطقه ارسباران آذربایجان شرقی و منطقه جوزک بجنورد در خراسان شمالی واقع است. همچنین چند تکه از جنگل‌های تُنُک غنی از گونه‌های هیرکانی در ترکمنستان وجود دارند. کل مساحت این مناطق حدود 50000 کیلومترمربع است. تاکنون
3234 گونه متعلق به 856 جنس و 148 تیره گیاهان آوندی از استان‌های شمالی ایران و تالش جمهوری آذربایجان گزارش شده است (Akhani et al., 2010).

جنگل‌های هیرکانی پناهگاهی برای بسیاری از عناصر رلیک آرکتو - ترشیاری شناخته شده‌اند. این گونه‌ها به دو گروه عناصر هیرکانی و اگزین - هیرکانی تقسیم می‌شوند (Akhani et al., 2010). از گونه‌های درختی انحصاری هیرکانی می‌توان به Acer velutinum، Alnus subcordata، Gleditsia caspica، Parrotia persica، Pyrus boissieriana و Quercus castaneifoliaاشاره کرد. از گونه‌های انحصاری اگزین - هیرکانی نیز می‌توان Acer cappadocicum، Acer hyrcanu، Pterocarya fraxinifolia و Zelkova carpinifolia را نام برد.

بارزترین گونه اندمیک حوزه هیرکانی، انجیلی
(P. persica) از خانواده Hamamelidaceae است که از سطح دریا تا ارتفاع 1400 متر گسترش یافته است. انجیلی درختی پهن‌برگ، نورپسند، با ارتفاع حداقل 20 متر و پهنای تاج حدود 7 تا 11 متر و مخصوص اقلیم معتدل و مرطوب است. وقوع دوره یخبندان در اواخر دوران سوم زمین‌شناسی سبب از بین رفتن این گونه در بسیاری از مناطق پراکنش آن به‌ویژه آستارای آذربایجان، گرجستان، لنکران و ترکیه شده است و امروزه تنها فسیل آن در این مناطق یافت می‌شود (Yosefzadeh et al., 2008). خوشبختانه جنگل‌های شمال ایران یکی از معدود مناطق دنیا هستند که هنوز این گونه را می‌توان به‌شکل طبیعی مشاهده کرد. این گونه درختی تا مدت‌ها پیش گونه انحصاری حوزه هیرکانی ایران محسوب می‌شد اما بعدها توده‌هایی از آن در قفقاز (تالش و الازان آذربایجان)گزارش شد (Shulkina and Solomon, 2014).

متأسفانه قطع بی‌رویه، تخریب رویشگاه‌ها و توجه‌نکردن به این گونه به‌علت نداشتن چوب باارزش از نظر صنعتی این گنجینه گیاهی را در معرض فرسایش ژنتیکی قرار داده است. به‌یقین با آگاهی از نیازهای اکولوژیکی این گونه و تنوع فلوریستیکی رویشگاه‌های آن می‌توان اصولی‌تر از این گونه باارزش حفاظت کرد و آن را توسعه داد. در گذشته مهم‌ترین مصرف چوب انجیلی در سازه‌های مسکونی و صنعتی، برای شمع و ستون در معادن، تهیه زغال چوب، ساخت وسایل ارزشمند در خراطی، دکل‌های انتقال برق و کاربرد دارویی (درمان تنگ‌شدگی عروق و عارضه عرق شدید بدن و التهاب موضعی) بود و امروزه در بسیاری کشورها آن را به‌علت داشتن منظره پاییزی بسیار زیبا در پارک‌سازی و فضاسازی شهری استفاده می‌کنند.

پژوهش‌هایی در زمینه فلور جنگل‏های نیمه‌کوهستانی و کوهستانی حوزه هیرکانی انجام شده است که از جمله می‌توان به پژوهش‌های زیر اشاره کرد:(Akhani, (1998، (Klein, 2001)، (Akbarinia et al., 2004)، (Esmailzadeh et al., 2007)، (Razavi, 2008)، (Atashgahi et al., 2009)، (Razavi and Hassan (Abbasi, 2009، (Naqinezhad et al., 2010)، (Siadati et al., 2010)، (Asadi et al., 2011)، (Habibi et al., 2013)،(Bazdid Vahdati et al., 2014)، (Esmailzadeh et al., 2014)،(Naqinezhad et al., 2015) و (Soleymanipour and (Esmailzadeh, 2015. تعداد مطالعات فلوریستیکی انجام‌شده در جنگل‏های جلگه‏ای حوزه هیرکانی بسیار اندک است و می‌توان پژوهش‌های (Ghahreman et (al., 2006، (Ghahremaninejad et al., 2011)، (Naqinezhad and Zarezadeh, 2012) و (Ravanbakhsh and Amini, 2012) را نام برد.

امروزه شناسایی فلور بوم‏سامانه‏های مختلف برای به‌کار‌بردن روش‌های مدیریتی ضروری برای حفظ تنوع گونه‌ای آن‌ها (با توجه به روند تخریبی وارد بر آن‌ها) جایگاه ویژه‌ای دارد. با آگاهی کامل از چنین تنوعی می‌توان کارایی مدیریت حاکم بر منطقه را به‌خوبی ارزیابی و موجبات نجات گونه‌های در معرض خطر انقراض منطقه را فراهم کرد. به این منظور فلور رویشگاه‌های انجیلی منطقه ایزده نور در استان مازندران مطالعه و فهرستی از گونه‌های گیاهی موجود در این منطقه تهیه شد. بعضی از شاخص‌های گونه‌ای نظیر شکل‌زیستی و پراکتش جغرافیایی گونه‌ها نیز تعیین و با سایر مطالعات در جنگل‏های جلگه‌‏ای مقایسه شدند.

مواد و روش‏ها

منطقه مطالعه‌شده

جنگل جلگه‌ای ایزده نور به وسعت 3123 هکتار بین شهرهای نور و محمودآباد واقع است. این منطقه بین طول‌های شرقی '7 52 تا '10 52 و عرض‌های شمالی ′24 36 تا ′27 36 قرار دارد (شکل 1). ارتفاع آن از سطح دریای آزاد 22- تا 20+ متر و شیب عمومی آن صفر تا 10 درصد است. حد شمالی آن جاده ساحلی و شالیزارهای روستاهای مجاور پارک جنگلی نور است و از شرق به جنگل‏های اهلم و شیرکلا و آب‌بندان‌های خشت‌سر و از غرب به اراضی مزروعی سیاه‌کلا و پارک جنگلی نور و اراضی مزروعی ایزده می‌رسد.

طبق آمار ایستگاه‌های هواشناسی بابلسر و نوشهر (سال‌های1977 تا 2010)، متوسط دمای سالانه 6/16 درجه سانتیگراد، میانگین کمینه و بیشینه دمای سالانه به‌ترتیب 3/13 و 8/20 درجه سانتیگراد و میانگین کمینه و بیشینه مطلق دما به‌ترتیب 7- و 42 درجه سانتیگراد است. میانگین بارندگی سالانه 1081 میلی‌متر و میانگین رطوبت نسبی 71 درصد است.

 

 

شکل 1- موقعیت منطقه نور در مرکز جنگل‏های هیرکانی

 

روش نمونهبرداری.

نمونه‌های گیاهی از رویشگاه‌های انجیلی جنگل ایزده نور با استفاده از 36 قطعه‌نمونه 400 مترمربعی طی سال‌های 1393 تا 1394 جمع‌آوری و پس از انتقال به هرباریوم مرکزی ایران (TARI) با مراجعه به فلورهای ایرانیکا (Rechinger, 1963-2010)، ترکیه (Davis, 1965-1985) و ایران (Assadi, 1988-2015) شناسایی شدند. سرخس‌ها با مراجعه به نشریه سرخس‌ها و خویشاوندان آن‌ها در ایران (Khoshravesh et al., 2009) شناسایی شدند و گونه‌های خزه به‌علت گستردگی تاکسونومیک و مشکلات شناسایی مطالعه نشدند. اسامی گیاهان و مؤلفان آن‌ها با مراجعه به سایت‌های The Plant List (2013) و IPNI (2016) کنترل شدند. شکل زیستی گیاهان براساس سیستم طبقه‌بندی رونکیه (Raunkiaer, 1934) تعیین شد و مناطق انتشار گونه‌های گیاهی با مراجعه به فلورهای شناسایی گیاهان و همچنین فلورهای شوروی سابق (Komarov and Shishkin, 1963-2001)، عراق (Townsend et al., 1966-1988) و فلسطین (Zohary and Feinbrum-Dothan, 1966-1986) تعیین شدند. سپس پراکنش جغرافیایی گونه‌ها با توجه به مناطق انتشار آن‌ها در ایران و سایر کشورها و براساس تلفیقی از تقسیم‌بندی‌های جغرافیایی رویش‌های ایران(Asri, (2007 تشخیص داده شد. تشابه فلوریستیکی بین این جنگل و سایر جنگل‌های جلگه‌ای با شاخص تشابه سورنسون (Asri, 2005) ارزیابی شد.

 

نتایج.

نتایج حاصل از برداشت نمونه‌ها نشان می‌دهند که در رویشگاه‌های انجیلی 157 تاکسون متعلق به
137 جنس و 67 خانواده حضور دارند (پیوست 1) که از میان آن‌ها دولپه‌ای‌ها با 110 تاکسون غنی‌ترین گروه هستند و تک‌لپه‌ای‌ها با 33 تاکسون و نهان‌زادان آوندی با 14 تاکسون حضور دارند. نهان‌زادان 8 خانواده و
12 جنس، تک‌لپه‌ای‌ها 9 خانواده و 28 جنس و دو‌لپه‌ای‌ها 50 خانواده و 97 جنس را به خود اختصاص می‌دهند. خانواده گندم (Poaceae) با 17 تاکسون، خانواده گل‌سرخ (Rosaceae) با 13 تاکسون و خانواده‌های کاسنی (Asteraceae)، نخود (Fabaceae) و نعناع (Lamiaceae) هریک با 6 تاکسون بزرگ‌ترین خانواده‌ها هستند و در مجموع 6/30 درصد از کل تاکسون‌ها را شامل می‌شوند.

پس از تعیین شکل زیستی گیاهان، طیف زیستی رویشگاه‌های مطالعه‌شده ترسیم شد (شکل 2). در میان شکل‌های زیستی گیاهان منطقه، ژئوفیت‌‌ها با
6/37 درصد بیشترین و کامفیت‌ها با 6/0 درصد کمترین سهم را در طیف زیستی منطقه دارند. طیف کورولوژی گیاهان منطقه نیز با تعیین پراکنش جغرافیایی گونه‌ها ترسیم شد (شکل 3). گیاهان رویشگاه‌های انجیلی را می‌توان بر اساس این طیف به چهار گروه تقسیم کرد: 1) گونه‌هایی با پراکتش جغرافیایی اروپا - سیبری که 7/28 درصد (45 گونه) فلور منطقه را تشکیل می‌دهند؛ در میان این گونه‌ها، 10 تاکسون انحصاری حوزه هیرکانی (ایران و تالش قفقاز) هستند که عبارتند از: Acer velutinum var. velutinum، Buxus hyrcana، Gleditsia caspica، Hedera pastuchovii،
Ilex spinigera، Parrotia persica، Quercus castaneifolia subsp. castaneifolia،Ranunculus dolosus، Rubus hyrcanus و Rubus persicus.
2) گونه‌هایی که علاوه بر ناحیه اروپا - سیبری در یک یا دو ناحیه رویشی دیگر (ایرانی - تورانی و مدیترانه‌ای) انتشار دارند؛ این گونه‌ها 9/43 درصد (69 گونه) فلور منطقه را شامل می‌شوند. 3) گونه‌هایی که بجز سه ناحیه رویشی یادشده به نواحی مجاورشان نظیر ماکرونزی، صحرا - سندی و گاهی به هند - چین نیز انتشار یافته‌اند؛ این گونه‌ها 4/20 درصد (32 گونه) فلور منطقه را تشکیل می‌دهند. 4) گونه‌هایی که انتشار جهانی دارند و 7 درصد (11 گونه) فلور منطقه را شامل می‌شوند.

از نظر نوع رویشگاه‌ها، گونه‌های منطقه مطالعه‌شده به سه دسته تقسیم می‌شوند (شکل 4): دسته اول گونه‌هایی هستند که فقط داخل جنگل حضور دارند و عناصر جنگلی منطقه محسوب می‌شوند؛ این گونه‌ها 5/32 درصد (51 گونه) از گیاهان منطقه را تشکیل می‌دهند. دسته دوم گونه‌هایی هستند که در مناطق بازی از جنگل که به دلایل مختلف ایجاد شده‌اند و یا در حاشیه جنگل یافت می‌شوند؛ این گونه‌ها 4/34 درصد (54 گونه) از گیاهان را تشکیل می‌دهند. دسته سوم گونه‌هایی را شامل می‌شود که می‌توانند داخل و حاشیه جنگل رشد کنند؛ این گونه‌ها نیز 1/33 درصد
(52 گونه) از گیاهان منطقه را به خود اختصاص می‌دهند.

 

 

   

شکل 3- درصد فراوانی پراکتش جغرافیایی تاکسون‌های رویشگاه‌های انجیلی؛ کوروتیپ‌ها: Cosm (جهان‌گستر)، ES (اروپاسیبری)، IT (ایرانی - تورانی)، M (مدیترانه‌ای)، Pl (چند‌ناحیه‌ای)

شکل 2- درصد فراوانی شکل‌ زیستی تاکسون‌های رویشگاه‌های انجیلی؛ شکل‌های زیستی: Ch (کامفیت)، Ge (ژئوفیت)،
He (همی‌کریپتوفیت)، Ph (فانروفیت)، Th (تروفیت)

 

شکل 4- درصد فراوانی تاکسون‌ها در رویشگاه‌های مختلف انجیلی؛رویشگاه‌ها:IF (داخل جنگل)، MF (حاشیه و مناطق باز جنگل)

 

 

بررسی تشابه فلوریستیکی رویشگاه‌های انجیلی با سایر جنگل‌های جلگه‌ای نشان می‌دهد که بیشترین تشابه (4/54 درصد) را با پارک جنگلی نور و کمترین تشابه (3/39 درصد) را با پناهگاه‌ حیات‌وحش دشت ناز ساری دارد (شکل 5).

 

 

شکل 5- مقایسه تعداد تاکسون‌های رویشگاه‌های جنگلی جلگه‌ای با رویشگاه‌های انجیلی ایزده نور و شاخص تشابه آن‌ها؛ رویشگاه‌های توسکای قشلاقی (Ghahreman et al., 2006)، پناهگاه‌های حیات وحش سمسکنده و دشت ناز (Ghahremaninejad et al., 2011) و پارک‌های جنگلی نور و سیسنگان (Naqinezhad and Zarezadeh, 2012)

 

 

مقایسه شکل‌های زیستی گیاهان جنگل‌های جلگه‌ای نشان می‌دهد که در این رویشگاه‌ها (بجز سمسکنده و دشت ناز) ژئوفیت‌‌ها شکل زیستی چیره هستند اما برخلاف رویشگاه‌های انجیلی که فانروفیت‌ها از نظر فراوانی در رتبه بعدی قرار دارند در سایر مناطق تروفیت‌ها فراوانی بیشتری دارند (شکل 6).

 

 

شکل 6- مقایسه شکل‌های زیستی رویشگاه‌های جنگلی جلگه‌ای با رویشگاه‌های انجیلی ایزده نور؛ رویشگاه‌های توسکای قشلاقی (Ghahreman et al., 2006)، پناهگاه‌های حیات وحش سمسکنده و دشت ناز (Ghahremaninejad et al., 2011) و پارک‌های جنگلی نور و سیسنگان (Naqinezhad and Zarezadeh, 2012)


بحث.

رویشگاه‏های مطالعه‌شده جزء جنگل‏های جلگه‌ای کرانه جنوبی دریای کاسپین هستند. این جنگل‏ها تنوع ژنتیکی زیادی دارند و گونه‌های مختلفی را در خود جای داده‌اند. امروزه بیشتر مناطق جلگه‌ای خالی از جنگل و پوشش‌گیاهی شده‌اند و مزارع، مناطق مسکونی و صنعتی جای آن‌ها را گرفته‌اند. به‌دلیل تغییر کاربری‌های انجام‌شده در این مناطق، بسیاری از گونه‌های گیاهی به‌صورت بازمانده‌هایی از رویشگاه‌های وسیع گذشته به مناطق خاص و پراکنده محدود شده‌اند. گونه‌های منحصربه‌فرد در معرض خطر مانند انجیلی، برخی از این بازمانده‌های جنگلی را پوشانده‌اند.

بارندگی زیاد در منطقه مطالعه‌شده که خاک را در اغلب ماه‌های سال بسیار مرطوب می‌کند و همچنین بالا بودن سطح ایستابی که موجب می‌شود چندین ماه زمین پوشیده از آب شود، تنوع گونه‌ای سرخس‌ها را در این رویشگاه‌های جنگلی انبوه افزایش داده‌اند به‌طوری‌که 14 گونه سرخس از خانواده‌های مختلف در این شرایط به‌خوبی استقرار یافته‌اند. Razavi (2008) و Siadati و همکاران (2010) نیز رطوبت خاک در فصل‌های مرطوب و پوشش‌گیاهی متراکم را دلیل افزایش تنوع نهان‌زادان آوندی در رویشگاه‌های جنگلی کوهمیان آزادشهر گلستان و جنگل‌های پست خیرودکنار مازندران ذکر کرده‌اند.

حضور 143 تاکسون نهان‌دانه متعلق به 59 خانواده و 125 جنس، تنوع‌ زیستگاهی و پتانسیل زیاد تنوع زیستی منطقه مطالعه‌شده را نشان می‌دهد. از میان 38 تاکسون درختی و درختچه‌ای، Carpinus betulus،Alnus glutinosa subsp. Barbata و Fraxinus excelsior subsp. coriariifolia همراه با P. persica جامعه‌های گیاهی مختلفی را در این رویشگاه‌ها تشکیل داده‌اند که از نظر تنوع گونه‌ای با یکدیگر تفاوت دارند. مشخص نیست که آیا انجیلی با قطع درختان بلوط در این رویشگاه‌ها گسترش یافته و یا اینکه از ابتدا در این جنگل‌ها استقرار داشته‌ است؟ مسلماً انجیلی به دلیل مهاجم بودن خود (Zohary, 1973) می‌تواند به مناطق پست هیرکانی نفوذ کند و جایگزین جامعه‌های قبلی شود. یکی دیگر از علت‌های تنوع گیاهی نسبتاً زیاد این منطقه وجود رودخانه‌ها با زیستگاه‌های مرطوب است که در مجاورت آن‌ها اجتماعاتی از شمشاد (Buxus hyrcana) قرار گرفته‌اند. مشابه این بوم‏سامانه‏ها را می‌توان در مطالعات دیگری در مناطق پست هیرکانی مشاهده کرد(Hamzeh'ee et al., 2008؛(Ghahremaninejad et al., 2011 .

چون این منطقه یکی از آخرین بازمانده‌های جنگل‌های جلگهﺍی شمال کشور است، حفاظت آن از جنبه‌های مختلف ضروری و مهم به نظر می‌رسد. حفظ این ذخیره‌گاه به لحاظ داشتن گونه‌های منحصربه‌فردی مانند سپیدپلت (Populus caspica) و اوجا
(Ulmus minor) امری ضروری است. این گونه‌ها اجتماعاتی به مساحت 39 هکتار دارند که برای بقا، تجدید حیات و حفظ ذخیره ژنی محصور شده‌اند.
P. caspica در دو رویشگاه دیگر نیز به مساحت حدود 70 هکتار محصور شده و قرار است عملیات خراش‌دهی و زهکشی برای تجدید حیات آن انجام شود. آبگیر شدن و لایروبی نشدن کانال‌ها و تغییر شرایط بوم‌شناختی موجب ظهور توسکای قشلاقی (Alnus glutinosa subsp. barbata) در بعضی مناطق شده که جای گونه‌های دیگر را گرفته است و به همین دلیل در سایر جامعه‌های گیاهی منطقه حضور دارد. برای جلوگیری از تغییر ترکیب گونه‌ای جامعه‌های گیاهی منطقه باید تمام آبراهه‌های داخل عرصه جنگل لایروبی شوند. درخت نمدار (Tilia begonifolia) نیز که به‌ندرت در منطقه وجود دارد فقط در جامعه‌ انجیلی - توسکا مشاهده شد. با توجه به انتشار نسبتاً محدود
T. begonifolia در جنگل‌های هیرکانی (مازندران و تا حدودی گلستان) (Zare et al., 2012)، این گونه جزء گونه‌های در حال انقراض جنگل‌های ایران محسوب می‌شود و لازم است اقدام جدی برای تجدید حیات و جلوگیری از انقراض آن انجام شود.

تخریب منطقه در ترکیب فلوریستیکی غیرطبیعی جامعه‌های گیاهی آن مؤثر است. برای مثال حضور گیاهان لیلکی (Gleditsia caspica) در جامعه‌های گیاهی، تخریب منطقه به‌دلیل وجود گاوسراها و حضور دام در جنگل و توان تهاجمی این گونه را نشان می‌دهد. از سوی دیگر کاشت گونه‌های غیربومی در منطقه برای ترمیم بافت تخریب‌شده جنگل نیز ترکیب فلوریستیکی جامعه‌های گیاهی منطقه را بر هم زده و باعث ظهور عناصر غیربومی و حذف برخی گونه‌های بومی شده است.

بررسی تشابه فلوریستیکی رویشگاه‌های انجیلی با سایر جنگل‌های جلگه‌ای نشان ‌داد که اگرچه از نظر شرایط رویشگاهی یکنواخت هستند و هیچ عامل توپوگرافی باعث تفاوت شرایط محیطی آن‌ها نشده، در کل تشابه فلوریستیکی آن‌ها کم است. ضریب تشابه بین رویشگاه‌های انجیلی با پارک‌های جنگلی نور و سیسنگان نوشهر به‌ترتیب 4/54 و 51 درصد و در مقایسه با سایر جنگل‌های جلگه‌ای بیشتر است اما با توجه به نزدیکی آن‌ها به یکدیگر انتظار می‌رفت تشابه فلوریستیکی بسیار بیشتر باشد. چون این دو پارک جنگلی نظیر سایر جنگل‌های جلگه‌ای تفرجگاه مردم هستند در معرض تخریب و تغییر ترکیب گونه‌ای قرار دارند و گونه‌های مهاجم جایگزین گونه‌های بومی آن‌ها شده‌اند؛ با ادامه این روند، آسیب به ذخایر جنگلی کشور جدی‌تر خواهد بود. البته خرداقلیم‌های خاص هریک از این مناطق نیز در ترکیب فلوریستیکی آن‌ها نقش دارند به‌طوری‌که غربی‌ترین مناطق مقایسه‌شده (رویشگاه‌های توسکای قشلاقی) با میانگین بارندگی 1280 میلی‌متر و دمای سالانه 16 درجه سانتیگراد، مناطق مرکزی (نور، سیسنگان و ایزده) با میانگین بارندگی 1080 میلی‌متر و دمای سالانه 6/16 درجه سانتیگراد و شرقی‌ترین مناطق (سمسکنده و دشت ناز) با میانگین بارندگی 790 میلی‌متر و دمای سالانه
9/17 درجه سانتیگراد شرایط محیطی متفاوتی را برای رویش گونه‌هایی با نیازهای دمایی و رطوبتی مختلف در این جنگل‌های جلگه‌ای فراهم کرده‌اند.

از نظر فراوانی گونه‌ای، خانواده‌های Poaceae و Rosaceae به‌ترتیب سهم بیشتری در فلور رویشگاه‌های انجیلی ایزده نور دارند. در جنگل‏های نور و سیسنگان (Naqinezhad and Zarezadeh, 2012) و سمسکنده و دشت ناز (Ghahremaninejad et al., 2011) خانواده‌های Poaceae، Asteraceae و Rosaceae به‌ترتیب بیشترین غنای گونه‌ای را دارند که با منطقه مطالعه‌شده در پژوهش حاضر مشابهت دارد اما با توجه به دخالت‌های انسانی و چرای دام در جنگل‏های یادشده، اعضای خانواده Asteraceae افزایش یافته‌اند. اغلب اعضای خانواده Asteraceae شاخص تخریب و آشفتگی هستند (Dolatkhahi et al., 2011).

شکل‏ زیستی گیاهان صرف‌نظر از ویژگی تاکسونومیکی آن‌ها، سازش گیاهان با شرایط ‌محیطی را نیز نشان می‌دهد. در واقع تشابه ساختاری و شکل زیستی گیاهان یک منطقه نشان‌دهنده سازگاری مشابه آن‌ها با شرایط رویشگاهی برای بهره‌‌گیری از منابع محیطی موجود در آن رویشگاه است (Asri, 2008). سهم زیاد ژئوفیت‌ها و فانروفیت‌های درختی و درختچه‌ای در رویشگاه‌های انجیلی، سازگاری مطلوب این شکل‌های زیستی به بارندگی و شرایط خاک، سطح ایستابی بالا و همزیستی کامل این دو گروه را نشان می‌دهد. طیف‌زیستی این جنگل جلگه‌ای تشابه زیادی با پارک‌های جنگلی نور و سیسنگان (Naqinezhad and (Zarezadeh, 2012 و رویشگاه‌های توسکای قشلاقی (Ghahreman et al., 2006) نشان می‌دهد اما به‌دلیل تخریب زیاد در مناطق یادشده به‌ویژه در حاشیه جنگل‌ها و آبراهه‌‌های داخل جنگل، تروفیت‌ها نسبت به سایر شکل‌های زیستی سهم بیشتری را به خود اختصاص می‌دهند. شدت تخریب در پناهگاه‌های حیات وحش سمسکنده و دشت ناز (Ghahremaninejad et al., 2011) بیشتر از سایر مناطق است به‌طوری‌که تروفیت‌ها فراوان‌ترین شکل زیستی این پناهگاه‌های حیات وحش هستند. اگرچه تروفیت‌ها در مناطق بیابانی فراوانی زیادی دارند (Asri, 2003) حضور نسبتاً زیاد این شکل زیستی در سایر مناطق آثار دخالت‌های انسانی و چرای دام را نشان‌ می‌دهد. در تحقیقات دیگر نیز ارتباط تخریب با افزایش فراوانی تروفیت‌ها گزارش شده است (Ozen and Kilinch, 2002؛ (Severoglu et al., 2011.

عناصر اروپا - سیبری 7/28 درصد فلور رویشگاه‌های انجیلی ایزده را تشکیل می‌دهند و در مجموع با گونه‌هایی که علاوه بر این ناحیه در نواحی رویشی ایرانی - تورانی و مدیترانه‌ای انتشار دارند،
6/72 درصد فلور را شامل می‌شوند. حضور زیاد گونه‌هایی با پراکنش اروپا - سیبری ارتباط فلوریستیک جنگل‌های شمال را با جنگل‌های اروپا - سیبری آشکار می‌کند Ghahreman et al., 2006؛ (Siadati et al., (2010. مقایسه فراوانی عناصر رویشی این رویشگاه‌ها و سایر جنگل‏های جلگه‌ای نشان می‌دهد که عناصر چندناحیه‌ای و جهان‌گستر در این جنگل‏ها فراوانی بیشتری دارند و این عناصر به‌ترتیب 43، 43 و 7/35 درصد فلور رویشگاه‌های توسکای قشلاقی (Ghahreman et al., 2006)، پناهگاه‌های حیات وحش سمسکنده و دشت ناز (Ghahremaninejad et al., 2011) و پارک‌های جنگلی نور و سیسنگان (Naqinezhad and Zarezadeh, 2012) را در مقایسه با 4/27 درصد در رویشگاه‌های انجیلی تشکیل می‌دهند. دلیل فراوانی بیشتر این عناصر در سایر جنگل‌های جلگه‌ای، حضور گونه‌های مهاجمی است که به‌دلیل آشفتگی و تخریب به این رویشگاه‌ها نفوذ کرده‌اند.

 

جمع‌بندی.

اگرچه منطقه جنگلی ایزده نور در نزدیکی ساحل دریا قرار دارد و از نظر شرایط اقلیمی ساختار همگنی دارد، تنوع ژنتیکی و شکل زیستی گیاهان آن درخور توجه است. از یک سو بارندگی زیاد در این منطقه شرایط را برای استقرار ژئوفیت‌‌ها و همی‌کریپتوفیت‌ها مناسب‌تر کرده و از سوی دیگر ارتفاعات البرز و دریافت رطوبت زیاد از سمت دریای کاسپین و ظرفیت گرمایی ویژه آن و تقابل هم‌زمان و هم‌سوی آن‌ها غنای گونه‌ای فانروفیت‌ها را افزایش داده‌اند. به علاوه، تخریب کمتر آن در مقایسه با سایر رویشگاه‌های جنگلی ساحلی باعث شده است تروفیت‌ها سهم کمتری را به خود اختصاص دهند. به‌طور کلی این رویشگاه بخشی از آخرین بازمانده جنگل‏های جلگه‌ای کرانه دریای کاسپین و یکی از بهترین جنگل‏های پست شمال ایران است چون گونه درختی انجیلی، عنصر چیره یا نیمه‌چیره در بین جامعه‌های گیاهی با ترکیب فلوریستیکی منحصر به فرد، در این منطقه حضور دارد. درختان انجیلی در سنین زیاد چوب مناسبی برای ساخت در و پنجره، ساختمان‌سازی، پایه‌های حصار و غیره دارند و مردم آن‌ها را قطع می‌کنند. از سوی دیگر مسئولان جنگل‌داری برای مصرف سوخت در مناطق روستایی دارای مشکل تأمین سوخت، این درختان را نشانه‌گذاری می‌کنند. صنعتی نبودن و گسترش زیاد این درخت در منطقه برای اداره‌های حفاظت محیط‌زیست و منابع طبیعی اهمیتی ندارد و محدودیتی برای قطع آن وجود ندارد.

 

سپاسگزاری.

نگارندگان مراتب تشکر و سپاسگزاری خود را از گیاه‌شناسان بخش تحقیقات گیاه‌شناسی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور برای شناسایی و تأیید اسامی برخی از گونه‌های گیاهی اعلام می‌کنند.

پیوست 1- فهرست تاکسون‌های گیاهی شناسایی‌شده از رویشگاه‌های انجیلی ایزده نور؛ نشانه‌های اختصاری: شکل‌های زیستی: Ch: کامفیت، Ge: ژئوفیت، He: همی‌کریپتوفیت، Ph: فانروفیت، Th: تروفیت؛ کوروتیپ‌ها: Cosm: جهان‌گستر، ES: اروپا - سیبری، IT: ایران - تورانی،
M: مدیترانه‌ای، Pl: چندناحیه‌ای؛ رویشگاه‌ها:IF: داخل جنگل، MF: حاشیه و مناطق باز جنگل؛ EN: گونه انحصاری

نام علمی تاکسونموجود در منطقه

رویشگاه

شکل زیستی

پراکتش جغرافیایی

Pteridophytes

 

 

 

Aspleniaceae

 

 

 

Asplenium scolopendrium L.

IF

Ge

Pl

Asplenium trichomanes L.

IF

Ge

Pl

Ceterach officinarum DC.

IF

Ge

Pl

Dennstaedtiaceae

 

 

 

Pteridium aquilinum (L.) Kuhn.

IF

Ge

Cosm

Dryopteridaceae

 

 

 

Dryopteris filix-mas (L.) Schott

IF

Ge

Pl

Polystichum aculeatum (L.) Roth ex Mert.

IF

Ge

Pl

Polystichum woronowii Fomin

IF

Ge

ES

Equisetaceae

 

 

 

Equisetum arvense L.

IF, MF

Ge

Pl

Polypodiaceae

 

 

 

Polypodium vulgare L.

IF

Ge

Pl

Pteridaceae

 

 

 

Adianthum capillus-veneris L.

IF

Ge

Pl

Pteris cretica L.

IF

Ge

Pl

Pteris dentata Forssk.

IF

Ge

Pl

Thelypteridaceae

 

 

 

Thelypteris confluens (Thunb.) C.V. Morton

IF

Ge

Pl

Woodsiaceae

 

 

 

Athyrium filix-femina (L.) Roth.

IF

Ge

Pl

Spermatophytes

 

 

 

Angiosperm-Dicotyledones

 

 

 

Adoxaceae

 

 

 

Sambucus ebulus L.

IF, MF

Ge

ES, IT, M

Amaranthaceae

 

 

 

Amaranthus graecizanus L.

MF

Th

Pl

Amaranthus retroflexus L.

MF

Th

Cosm

Chenopodium album L.subsp. album

MF

Th

Cosm

Chnopodium murale L.

MF

Th

Pl

Apiaceae

 

 

 

Daucus littoralis Smith. subsp. hyrcanicus Rech. f.

MF

He

ES

Eryngium caeruleum M.B.

MF

He

ES, IT

Pimpinella affinis Ledeb.

IF, MF

He

ES, IT

Sanicula euopaea L.

IF

He

ES

Turgenia latifolia (L.) Hoffm.

MF

Th

ES, IT, M

Apocynaceae

 

 

 

Periploca graeca L. var. graeca

IF, MF

Ph

ES, M

Aquifoliaceae

 

 

 

Ilex spinigera (Loes.) Loes.

IF

Ph

ES (EN)

Araliaceae

 

 

 

Hedera pastuchovii Woronow

IF

Ph

ES (EN)

Asteraceae

 

 

 

Artemisia annua L.

MF

Th

ES, IT

Aster tripolium L.

MF

He

Pl

Bellis perennis L.

IF, MF

He

ES, M

Crepis marschallii (C.A. Mey.) F.W. Schultz

MF

He

ES, IT

Erigeron canadensis L.

MF

Th

Cosm

Willemetia tuberosa Fisch. & C.A. Mey. exDC.

IF

Ge

ES

Betulaceae

 

 

 

Alnus glutinosa (L.) Gaertn.subsp. barbata (C.A. Mey.) Yaltirik

IF

Ph

ES

Carpinus betulus L.

IF

Ph

ES

Boraginaceae

 

 

 

Cynoglossum creticum Mill.

IF, MF

He

ES, M

Nonea lutea (Desr.) DC.

IF, MF

Th

ES, IT

Brassicaceae

 

 

 

Cardamine tenera S.G. Gmel. ex C.A. Mey.

IF

Ge

ES

Nasturtium officinale R. Br.

MF

Ge

Pl

Buxaceae

 

 

 

Buxus hyrcana Pojark.

IF

Ph

ES (EN)

Campanulaceae

 

 

 

Campanula rapunculus subsp. lambertiana (A. DC.) Rech.f.

IF, MF

He

ES, IT

Caryophylaceae

 

 

 

Minurtia hybrida (Vill.) Schischk. subsp. hybrida

MF

Th

ES, IT, M

Stellaria media (L.) Vill.

IF, MF

Th

Cosm

Convolvulaceae

 

 

 

Calystegia silvatica (Kit.) Griseb.

IF, MF

He

ES

Convolvulus cantabricus L.

IF, MF

He

ES, IT

Convolvulus persicus L.

IF, MF

He

ES, IT

Cornaceae

 

 

 

Cornus sanguinea L. subsp. australis (C.A. Mey.) Jáv.

IF, MF

Ph

ES, IT

Crassulaceae

 

 

 

Sedum stoloniferum S.G. Gmel.

MF

He

ES

Ebenaceae

 

 

 

Diospyros lotus L.

IF

Ph

ES

Euphorbiaceae

 

 

 

Euphorbia amygdaloides L.

IF, MF

Ge

ES, M

Euphorbia helioscopia L.

MF

Th

Pl

Mercurialis perennis L.

IF

Ge

ES

Fabaceae

 

 

 

Albizzia julibrissin Durazz.

IF

Ph

ES

Coronilla varia L. subsp. varia

MF

He

ES, IT, M

Gleditsia caspica Desf.

IF

Ph

ES (EN)

Lotus corniculatus L. subsp. corniculatus var. corniculatus

MF

He

ES, IT, M

Medicago lupulina L.

MF

He

Pl

Trifolium repens L. var. repens

MF

Ge

ES, IT, M

Fagaceae

 

 

 

Quercus castaneifolia C.A. Mey. subsp. castaneifolia

IF

Ph

ES (EN)

Gentianaceae

 

 

 

Centaurium pulchellum (Sw.) Druce

MF

Th

Pl

Geraniaceae

 

 

 

Geranium robertianum L.

IF, MF

He

Pl

Hamamelidaceae

 

 

 

Parrotia persica C.A. Mey.

IF

Ph

ES (EN)

Hypericaceae

 

 

 

Hypericum androsaemum L.

IF, MF

Ch

ES, IT

Hypericum perforatum L.

MF

He

ES, IT, M

Juglandaceae

 

 

 

Juglans regia L.

IF

Ph

ES, IT, M

Pterocarya fraxinifolia (Poir.) Spach

IF

Ph

ES

Lamiaceae

 

 

 

Ajuga reptans L.

IF

Ge

ES

Clinopodium umbrosum (M. B.) Kuntze

IF, MF

He

ES, IT

Lamium album L. subsp. crinitum (Montbr. & Auch. ex Benth.) Mennema

IF, MF

Ge

ES, IT

Mentha aquatica L.

IF, MF

Ge

ES, IT, M

Prunella vulgaris L.

IF, MF

Ge

ES, IT, M

Scutellaria tournefortii Benth.

IF, MF

Ge

ES

Loranthaceae

 

 

 

Viscum album L. subsp. album

IF, MF

Ph

ES, IT, M

Lytheraceae

 

 

 

Lytrum salicaria L.

MF

He

Pl

Malvaceaee

 

 

 

Tilia begonifolia Steven

IF

Ph

ES

Moraceae

 

 

 

Ficus carica L.

MF

Ph

ES, IT, M

Morus alba  L.

MF

Ph

Pl

Oleaceae

 

 

 

Fraxinus excelsior L. subsp. coriariifolia (Scheele) E. Murray

IF

Ph

ES

Onagraceae

 

 

 

Circaea lutetiana L.

IF

Ge

ES, IT, M

Oxalidaceae

 

 

 

Oxalis corniculata L.

MF

He

Cosm

Papaveraceae

 

 

 

Chelidonium majus L.

MF

He

ES, IT, M

Plantaginaceae

 

 

 

Odicardis crista-galli (Steven) Raf.

IF

Th

ES

Plantago lanceolata L.

MF

He

Pl

Plantago major L.

MF

Ge

Pl

Polygonaceae

 

 

 

Polygonum hydropiper L.

MF

Th

Pl

Polygonum hyrcanicum Reach.f.

MF

He

ES, IT

Rumex sanguineus L.

MF

He

ES

Primulaceae

 

 

 

Cyclamen coum subsp. caucasicum (K.Koch) O.Schwarz

IF

Ge

ES

Primula heterochroma Stapf

IF

He

ES

Samolus valerandi L.

MF

He

Cosm

Ranunculaceae

 

 

 

Batrachium trichophyllum (Chaix) Bosch

MF

Ge

Cosm

Ranunculus dolosus Fisch. & C.A. Mey.

IF

Th

ES (EN)

Ranunculus muricatus L.

MF

Th

ES, IT, M

Rosaceae

 

 

 

Agrimonia eupatoria L.

IF

He

ES

Crataegus microphylla K. Koch

IF

Ph

ES

Fragaria vesca L.

IF, MF

Ge

ES, IT

Geum urbanum L.

IF, MF

Ge

ES, IT

Malus orientalis Ugl.

IF, MF

Ph

ES, IT

Mespilus germanica L.

IF

Ph

ES

Potentilla reptans L.

IF, MF

Ge

ES, IT

Prunus divaricata Ledeb. subsp. divaricata

IF, MF

Ph

ES, IT

Pyrus boissieriana Buhse

IF, MF

Ph

ES, IT

Rubus hyrcanus Juz.

IF

Ph

ES (EN)

Rubus persicus Boiss.

IF

Ph

ES (EN)

Rubus sanctus Schreb.

IF, MF

Ph

ES, IT, M

Sanguisorba minor Scop.

IF, MF

He

ES, IT

Rubiaceae

 

 

 

Galium verum L.

IF, MF

Ge

ES, IT, M

Salicaceae

 

 

 

Populus caspica (Bornm.) Bornm.

IF

Ph

ES

Sapindaceae

 

 

 

Acer velutinum Boiss.

IF

Ph

ES (EN)

Scrophulariaceae

 

 

 

Kickxia elatine (L.) Dumort

MF

Th

Pl

Solanaceae

 

 

 

Atropa belladonna L.

IF, MF

Ge

ES

Physalis alkekengi L.

MF

Ge

ES, IT

Solanum dulcamara L.

IF, MF

Ph

ES, IT

Solanum kieseritzkii C.A. Mey.

MF

Ge

ES

Ulmaceae

 

 

 

Ulmus minor Mill.

IF, MF

Ph

ES, M

Zelkova carpinifolia (Pall.) K. Koch

IF, MF

Ph

ES

Urticaceae

 

 

 

Parietaria officicalis L.

IF, MF

Ge

ES, IT

Urtica dioica L.

IF, MF

Ge

ES, IT

Verbenaceae

 

 

 

Verbena officinalis L.

MF

He

Cosm

Violaceae

 

 

 

Viola alba Besser

IF

Ge

ES

Viola odorata L.

IF, MF

Ge

ES, IT, M

Viola sieheana W. Becker

IF, MF

Ge

ES, M

Vitaceae

 

 

 

Vitis vinifera L.

IF, MF

Ph

ES, IT

Zygophylaceae

 

 

 

Tribulus terrestris L.

MF

Th

Pl

Angiospermes-Monocotyledones

 

 

 

Araceae

 

 

 

Arum maculatum L.

IF

Ge

ES

Asparagaceae

 

 

 

Asparagus officinalis L.

MF

Ge

ES, IT, M

Danae racemosa (L.) Moench

IF

Ph

ES

Ornithogalum sintenissii Freyn

IF, MF

Ge

ES

Cyperaceae

 

 

 

Carex digitata L.

IF

Ge

ES

Carex divulsa Stokes

IF, MF

Ge

ES, IT, M

Carex remota L.

IF, MF

Ge

ES, IT, M

Carex sylvatica Huds.

IF

Ge

ES, IT

Dioscoreaceae

 

 

 

Dioscorea communis (L.) Caddick & Wilkin

IF, MF

Ge

ES, IT, M

Iridaceae

 

 

 

Iris pseudacorus L.

MF

Ge

ES, M

Orchidaceae

 

 

 

Cephalanthera caucasica Kraenzl.

IF, MF

Ge

ES

Ophrys apifera Huds.

IF, MF

Ge

ES, M

Orchis mascula (L.) L.

IF, MF

Ge

ES, M

Steveniella satyrioides (Spreng.) Schltr.

IF, MF

Ge

ES

Poaceae

 

 

 

Alopecurus myosuroides Huds.

MF

Th

ES, IT, M

Brachypodium sylvaticum (Huds.) P.Beauv.

IF, MF

He

Pl

Briza minor L.

MF

Th

ES, IT, M

Bromus tectorum L.

MF

Th

Pl

Cynodon dactylon (L.) Pers.

MF

Ge

Cosm

Echinochloacrus-galli (L.) P. Beauv.

MF

Th

Cosm

Festuca altissima All.

MF

Ge

ES, IT, M

Hordeum glaucum Steud.

MF

Th

ES, IT, M

Lolium perenneL.

MF

He

ES, IT, M

Lolium rigidum Gaudin

MF

Th

ES, IT, M

Oplismenus undulatifolius (Ard.) Roem. & Schult.

IF, MF

He

ES, M

Paspalum distichum L.

MF

Ge

Pl

Phleum phleoides (L.) H. Karst.

MF

He

ES, IT, M

Poa annua L.

IF, MF

Th

Pl

Poa trivialis L.

IF, MF

Ge

ES, IT, M

Setaria viridis(L.) P. Beauv.

MF

Th

Pl

Vulpia myuros(L.) C.C. Gmel.

MF

Th

ES, IT, M

Ruscaceae

 

 

 

Ruscus hyrcanus Woronow

IF

Ph

ES

Smilacaceae

 

 

 

Smilax excelsa L.

IF

Ph

ES, M

 

 

 

 

Akbarinia, M., Zare, H., Hoseini, S. M. and Ejtehadi, H. (2004) Study on vegetation structure, floristic composition and chorology of silver birch communities at Sangdeh, forest of Hyrcanian region. Pajouhesh va Sazandegi 64: 84-96 (in Persian).

Akhani, H. (1998) Plant biodiversity of Golestan National Park, Iran. Stapfia 53: 1-411.

Akhani, H., Djamali, M., Ghorbanalizadeh, A. and Ramezani, E. (2010) Plant biodiversity of Hyrcanian relict forests, N Iran: an overview of the flora, vegetation, palaeoecology and conservation. Pakistan Journal of Botany 42: 231-258.

Asadi, H., Hosseini, S. M., Esmailzadeh, O. and Ahmadi, A. (2011) Flora, life form and chorological study of Box tree (Buxus hyrcana Pojark.) sites in Khybus protected forest, Mazandaran. Journal of Plant Biology 3(8): 27-40 (in Persian).

Asri, Y. (2003) Plant diversity in Kavir Biosphere Reserve. Research Institute of Forests and Rangelands Publications, Tehran (in Persian).

Asri, Y. (2005) Vegetation Ecology. Payame Noor University Publications, Tehran (in Persian).

Asri, Y. (2007) Plant Geography. Payame Noor University Publications, Tehran (in Persian).

Asri, Y. (2008) Plant diversity in Mouteh Refuge, Iran. Rostaniha 9(1): 25-48 (in Persian).

Assadi, M. (Ed.) (1988-2015) Flora of Iran, vols. 1-85. Research Institute of Forests and Rangelands Publications, Tehran (in Persian).

Atashgahi, Z., Ejtehadi, H. and Zare, H. (2009) Study of floristics, life form and chorology of plants in the east of Dodangeh forests, Mazandaran province, Iran. Iranian Journal of Biology 22(2): 193-203 (in Persian).

Bazdid Vahdati, F., Saeidi Mehrvarz, Sh., Naqinezhad, A. R. and Shahi Shavvon, R. (2014) Floristic characteristics of the Hyrcanian submountain forests (case study: Ata-Kuh forest). Caspian Journal of Environmental Sciences 12(2): 169-183.

Davis, P. H. (Ed.) (1965-1985) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. vols. 1-9. Edinburgh University Press, Edinburgh.

Dolatkhahi, M., Asri, Y. and Dolatkhahi, A. (2011) Floristic study of Arjan-Parishan Protected Area in Fars province. Taxonomy and Biosystematics 9(4): 31-46 (in Persian).

Esmailzadeh, O., Hosseini, S. M. and Tabari, M. (2007) A phytosociological study of english yew (Taxus baccata L.) in Afratakhteh reserve. Pajouhesh va Sazandegi 74: 17-24 (in Persian).

Esmailzadeh, O., Nourmohammadi, K., Asadi, H. and Yousefzadeh, H. (2014) A floristic study of Salaheddinkola forests, Nowshahr, Iran. Taxonomy and Biosystematics 6(19): 37-54 (in Persian).

Ghahreman, A., Naqinezhad, A. R., Hamzeh'ee, B., Attar, F. and Assadi, M. (2006) The flora of threatened black alder forests in the Caspian lowlands, Northern Iran. Rostaniha 7(1): 5-30.

Ghahremaninejad, F., Naqinezhad, A. R., Bahari, S. H. and Esmaeili, R. (2011) A contribution to flora, life form and distribution of plants in two protected lowland forests, Semeskandeh and Dasht-e Naz, Mazandaran, N. Iran. Taxonomy and Biosystematics 3(7): 53-70 (in Persian).

Habibi, M., Sattarian, A., Ghorbani Nohooji, M. and Gholam-Alipour Alamdari, E. (2013) Introduction of floristic, life form and chorology of plants in the ecosystems of Paband national park, Mazandaran province. Journal of Plant Ecosystem Conservation 3(1): 47-72 (in Persian).

Hamzeh'ee, B., Naqinezhad, A., Attar, F. Ghahreman, A., Assadi, M. and Prieditis, N. (2008) Phytosociological survey of remnant Alnus glutinosa ssp. barbata communities in the lowland Caspian forests of northern Iran. Pytocoenologia 38: 117-132.

IPNI, The International Plant Names Index. Retrieved from http://www.ipni.org. On: 15 August 2016.

Khoshravesh, R., Akhani, H., Eskandari, M. and Greuter, W. (2009) Ferns and fern allies of Iran. Rostaniha 10 (supplementary 1): 1-132.

Klein, J. C. (2001) La végétation altitudinale de l’Alborz central (Iran). Institut Français de Recherche en Iran, Tehran, Iran.

Komarov, V. L. and Shishkin, B. K. (Eds.) (1963-2001) Flora of the U.S.S.R. vols. 1-30. IPST & Keter Press (Jerusalem) and Shiva Offset Press, (Dehra Dun, India).

Miller, A. G. (1994) Hyrcanian forests, Iran and Azerbaijan. In: Centres of plant diversity: A guide and strategy for their conservation (Eds. Davis, S. D., Heywood, V. H. and Hamilton, A. C.) 343-344. Vol. 1. WWF and IUCN, Cambridge, UK.

Naqinezhad, A. R., Hosseini, S., Rajamand, M. A. and Saeidi Mehrvarz, Sh. (2010) A floristic study on Mazibon and Sibon protected forests, Ramsar, across the altitudinal gradient (300-2300 m). Taxonomy and Biosystematics 2(5): 93-114 (in Persian).

Naqinezhad, A. R., Zare-Maivan, H. and Gholizadeh, H. (2015) A floristic survey of the Hyrcanian forests in Northern Iran, using two lowland-mountain transects. Journal of Forestry Research 26(1): 187-199.

Naqinezhad, A. R. and Zarezadeh, S. (2012) A contribution to flora, life form and chorology of plants in Noor and Sisangan lowland forests. Taxonomy and Biosystematics, 4(13): 31-44.

Ozen, F. and Kilinch, M. (2002) The flora and vegetation of Kunduz forests (Vezirkopru/Samsun). Turkish Journal of Botany 26: 371-393.

Raunkiaer, C. (1934) The life forms of plants and statistical plant geography. Clarendon Press, Oxford.

Ravanbakhsh, M. and Amini, T. (2012) Study on floristic composition, chorology and ecological structure of Gisoum forest reserve, Talysh, Iran. Iranian Journal of Biology 25(1): 21-31 (in Persian).

Razavi, S. A. (2008) Flora studies of life forms and geographical distribution in Kouhmian region (Azadshahr-Golestan province). Journal of Agricultural Sciences and Natural Resources 15(3): 98-108 (in Persian).

Razavi, S. A. and Hassan Abbasi, N. A. (2009) A floristic and chorology investigation of oriental arborvitae in Sourkesh Reserve (FazelAbad-Golestan Province). Journal of Wood and Forest Science and Technology 16(2): 83-100 (in Persian).

Rechinger, K. H. (Ed.) (1963-2010) Flora Iranica, vols. 1-178. Akademische Druck-U Verlagsanstalt, Graz.

Severoglu, Z., Altay, V., Ilker Oziygit, I., Keskin, M., Serin, M., Yarci, C., Yashar, U. and Demir, G. (2011) Some ecological characteristics and the flora of Golcuk District and its environs (Kocaeli-Turkey). Scientific Research and Essays 6(4): 847-875.

Shulkina, T. and Solomon, J. (2014) Regional overview. In: Red list of the endemic plants of the Caucasus: Armenia, Azerbaijan, Georgia, Iran, Russia, and Turkey (Eds. Solomon, J., Shulkina, T. and Schatz, G. E.) 1-36. Missouri Botanical Garden Press, Saint Louis.

Siadati, S., Moradi, H., Attar, F., Etemad, V., Hamzeh'ee, B. and Naqinezhad, A. R. (2010) Botanical diversity of Hyrcanian forests; a case study of a transect in the Kheyrud protected lowland mountain forests in northern Iran. Phytotaxa 7: 1-18.

Soleymanipour, S. S. and Esmailzadeh, O. (2015) Flora, life form and chorology of Box trees (Buxus hyrcana) habitats in forests of the Farim area of Sari. Taxonomy and Biosystematics 7(23): 39-56 (in Persian).

The Plant List, Version 1. 1. Retrieved from http://www.theplantlist.org. On: 1 January 2013.

Townsend, C. C., Guest, E. and Al-Ravi, A. (Eds.) (1966-1988) Flora of Iraq. vols. 1-9. Ministry of Agriculture and Agrarian Reform, Baghdad.

Yosefzadeh, H., Akbarian, M. R. and Akbarinia, M. (2008) Variation in leaf morphology of Parrotia persica along an elevational gradient in eastern Mazandaran province (N. Iran). Rostaniha 9(2): 178-189.

Zare, H., Amini, T. and Assadi, M. (2012) A review of the genus Tilia L. (Tiliaceae) in Iran, new records and new species. The Iranian Journal of Botany 18(2): 175-190.

Zohary, M. (1973) Geobotanical foundations of the Middle East. 2 vols. Fischer Verlag, Stuttgart, Amsterdam.

Zohary, M. and Feinbrum-Dothan, N. (1966-1986) Flora Palaestina. vols. 1-4. The Jerusalem Academic Press, Israel.