بررسی فلور کوه شیت در استان چهارمحال و بختیاری

نویسندگان

1 گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

2 مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری، شهرکرد، ایران

چکیده

مطالعه تنوع زیستی گیاهی در زاگرس مرکزی از جنبه‌های مختلف دارای اهمیت بوده و در کانون توجه قرار گرفته است. در تحقیق حاضر، فلور کوه شیت واقع در حد فاصل شهرستان شهرکرد و شهر سامان در استان چهارمحال و بختیاری، با وسعت 1100 هکتار و ارتفاع 2110 تا 2660 متر مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد که پوشش گیاهی این منطقه شامل: 204 گونه، 143 جنس و 35 تیره است. مهم‌ترین تیره‌ها از نظر تعداد گونه، Asteraceae (31 گونه، 1/15 درصد)، Brassicaceae (30 گونه، 7/14 درصد)، Poaceea (19 گونه، 3/9 درصد) و Fabaceae (18 گونه، 8/8 درصد) و بزرگترین جنس‌ها از نظر تعداد گونه، به ترتیب: Astragalus (13 گونه)، Euphorbia (8 گونه)، Centaurea (7 گونه) و Scorzonera و Salvia (هر یک با 4 گونه) هستند. بررسی فراوانی شکل‌های رویشی رانکایر در فلور منطقه نشان داد که 51 درصد گونه‌ها (104 گونه) همی‌کریپتوفیت، 28 درصد (57 گونه) تروفیت، 15 درصد (30 گونه) کریپتوفیت، 5 درصد (11 گونه) کامه‌فیت و یک درصد (2 گونه) فانروفیت هستند. همچنین، 150 گونه (74 درصد) متعلق به ناحیه رویشی ایرانی-تورانی، 19 گونه (9 درصد) به نواحی یورو-سیبری/مدیترانه‌ای/ایرانی-تورانی، 17 گونه (8 درصد) به نواحی یورو-سیبری/ایرانی-تورانی و 17 گونه (8 درصد) به نواحی مدیترانه‌ای/ ایرانی-تورانی تعلق داشتند. بر اساس منابع موجود، 30 گونه از نظر وضعیت حفاظت در طبقه ریسک کم (low risk) و یک گونه در طبقه تهدید شده (vulnerable) و 173 گونه در طبقه data deficit قرار دارند. در بررسی مقایسه‌ای فلور منطقه با 16 فلور مطالعه شده همجوار دیگر، حضور 17 گونه گزارش نشده در فلور منطقه نشان داده شد و تحلیل چندمتغیره حضور و غیاب گونه‌ها، جایگاه این فلور را در میان فلورهای منطقه نشان داد و فلورهای بررسی شده را در دو خوشه مجزا طبقه‌بندی نمود. نتایج این تحقیق، همچنین کاربرد تحلیل‌های چندمتغیره را در مطالعات فلوریستیک نشان داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Floristic study of Sheet Mountain in Chaharmahal and Bakhtiari province, Iran

نویسندگان [English]

  • Roghayeh Dehghani 1
  • Majid Sharifi-Tehrani 1
  • Hamze-Ali Shirmardi 2
1 Department of Biology, Faculty of Science, University of Shahrekord, Shahrekord, Iran
2 Shahrekord Agricultural and Natural Resources Research Center, Shahrekord, Iran
چکیده [English]

Plant biodiversity in central Zagros region is important from different aspects and has been in the research spotlight. In this study, flora of Mt. Sheet located in Chaharmahal and Bakhtiari province, between Shahrekord and Saman cities, with 1.100 hectares and 2110 to 2660 meter elevation above sea level, is investigated. Results showed that the vegetation of this area consists of 204 species, 143 genera and 35 families. Asteraceae (31 species, 15.1 %), Brassicaceae (30 species, 14.7 %), Poaceae (19 species, 9.3 %) and Fabaceae (18 species, 8.8 %) were the most important families regarding the number of species. The largest genera were Astragalus (13 species), Euphorbia (8 species), Centraurea (7 species) and Scorzonera and Salvia (5 species each). Determination of Raunkiaer life-forms showed that 51 % of the species (104 species) were Hemicryptophytes, 28 % (57 species) were Therophytes, 15 % (30 species) were Cryptophytes, 5 % (11 species) were Chamaephytes and 1 % (2 species) Phanerophytes. 150 species (74 %) belonged to Irano-Turanian region, 19 species (9 %) to EuroSiberian-Mediterranean-IranoTuranian regions, 17 species (8 %) to EuroSiberian-IranoTuranian regions, and 17 species (8 %) to Mediterranean-IranoTuranian regions. According to available literature, 30 species were located in low risk class and one species as vulnerable. Conservation status of 173 species was reported as “Data Deficit” (class DD). Comparative evaluation of this flora and other 16 floras in this region showed the presence of 17 unreported species from this region, and the multivariate analyses of presence/absence data determined the relative position of this flora among other floras in this region and further divided the floras into two clusters. Our results showed also the application of multivariate analyses in floristic studies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Flora
  • Life Form
  • Geographical distribution
  • Medicinal plants
  • Endemic Species

مقدمه.

در آخرین دوره یخبندان زمین، پوشش گیاهی زاگرس استپی کوهستانی بوده است و مطالعه دانه‌های گرده در فضولات فسیل شده جانوری نشان می‌دهد که گونه‌های مختلف جنس‌های Tulipa و Cousinia در این کوه‌ها فراوان بوده‌اند (Djamali et al., 2011). تنوع زیستی گیاهی در کوه‌های زاگرس با تغییر محدوده گونه‌ها در دوره پس از یخبندان دچار تغییراتی شده و غنای گونه‌ای آن به ویژه در حوزه زاگرس مرکزی افزایش یافته است. امتداد این رشته‌کوه‌ها در استان چهارمحال و بختیاری به صورت نواری از شمال‌غرب تا جنوب‌شرق استان کشیده شده و ارتفاعات معروف زردکوه بختیاری (4548 متر) در بازفت پوشیده از برف دایمی است (Omidvar et al., 2010). قدیمی‌ترین سنگ‌های منطقه متعلق به دوران پرکامبرین و شامل سنگ‌های آذرین و دگرگونی و جدیدترین رسوب‌ها مربوط به دوره کواترنری است (Omidvar et al., 2010). از نظر اقلیمی این منطقه در پهنه اقلیمی نیمه‌مرطوب سرد قرار گرفته است. متوسط درجه حرارت سالانه در این پهنه 29/11 درجه سانتیگراد و مجموع بارندگی سالانه 770 میلی‌متر است و از ویژگی‌های بارز آن، عدم حضور پوشش جنگلی و حضور گراس‌ها و فورب‌های یک‌ساله است. دما، بارش و تابش از عوامل عمده در پراکنش رویشگاه‌های گونه‌های گیاهی استان هستند، مؤثرترین عامل در قسمت‌های جنوب و جنوب‌غرب استان، عامل دما است (Soltani et al., 2010). رژیم بارندگی در این استان، مدیترانه‌ای است و دوره خشک بر ماه‌های تابستان منطبق است و بخش عمده بارندگی‌ها در فاصله ماه‌های آذر تا آخر فروردین نازل می‌شود. میزان بارش گزارش شده از ایستگاه‌های مختلف استان، به ترتیب: کوهرنگ (1414 میلی‌متر)، بروجن (542 میلی‌متر)، شهرکرد (319 میلی‌متر)، لردگان (905 میلی‌متر) و امام قیس (570 میلی‌متر) است (Soltani et al., 2010). تنوع خرده اقلیم‌ها، اختلاف ارتفاع (900 تا 4200 متر)، توپوگرافی و جنس خاک در استان چهارمحال و بختیاری، به غنای فلوریستیک آن کمک کرده، با وجود چرای بی‌رویه و بهره‌برداری شدید از پوشش گیاهی، در رویشگاه‌های مختلف استان فلوری غنی وجود دارد.

تاکنون مطالعات فلوریستیک انجام شده در مناطق مختلف استان (شکل 1 و جدول 1)، با تأکید بر مناطق حفاظت‌شده و تحت مدیریت بوده و عبارت است از: بررسی فلوریستیک کوه کلار (Shahrokhi, 2005)، بررسی فلور منطقه کرسنک و شیدا (Pairanj et al., 2011)، بررسی فلور تنگ‌صیاد (Heydari-Ghahfarokhi et al., 2013)، بررسی فلور کوه جهان‌بین (Jalali, 2016)، مطالعه فلور منطقه حفاظت‌شده قیصری (Shirmardi et al., 2014a) و مطالعه پوشش گیاهی منطقه حفاظت‌شده هلن (Shirmardi et al., 2014b) است. بنابراین، همچنان فلور بخش‌های زیادی، به ویژه در نقاطی که تحت مدیریت و حفاظت قرار ندارند، مطالعه نشده است.

در تحقیق حاضر، فلور کوه شیت دامنه‌های اطراف آن با هدف معرفی گونه‌های گیاهی دارویی، مرتعی، گیاهان نادر و در معرض خطر و ارایه چک‌لیست گیاهان منطقه انجام شد. همچنین، به منظور تعیین جایگاه و اهمیت این فلور در میان سایر فلورهای مطالعه شده همجوار، بررسی مقایسه‌ای به صورت تحلیل چندمتغیره صورت گرفت و نتایج آن مورد بحث قرار گرفت. این منطقه از هیچ یک از سطوح مدیریت حفاظتی برخوردار نبوده و بهره‌برداری‌هایی توسط انسان در آن صورت گرفته است. در جبهه شمالی کوه، باغ کوهستانی با درختان بادام وجود دارد و به منظور آبیاری آن آب چشمه موجود در میانه ارتفاع منطقه به حوضچه‌های استخرمانند انتقال یافته است که تا حد زیادی از دسترس پوشش گیاهی پایین‌دست خارج می‌شود. در جبهه غربی کوه شیت بهره‌برداری از معدن شن و ماسه صورت گرفته و جاده کوچکی برای تردد وسایل نقلیه به این معدن احداث شده است. در ضلع جنوبی منطقه از آب چشمه‌های موجود برای آبیاری مزارع پایین‌دست دامنه‌های کوه استفاده می‌گردد و چرای محدود دام (گوسفند) در برخی بخش‌های واقع در ارتفاع پایین‌تر منطقه، در ماه‌های اردیبهشت تا خرداد نیز به عنوان بهره‌برداری‌های صورت گرفته از منطقه قابل ذکر هستند.

 

 

 

شکل 1- (A نقشه ایران و موقعیت فلورهای محلی مطالعه شده در سه دهه اخیر؛ (B موقعیت کوه شیت و فلورهای مجاور آن در استان چهارمحال و بختیاری. 1: کوه شیت، 2: کرسنک، 3: قیصری، 4: محدده جنوبی منطقه حفاظت‌شده تنگ‌صیاد، 5: کوه کلار، 6: محدوده غربی منطقه حفاظت‌شده هلن. (C پروفایل ارتفاعی کوه شیت در امتداد شرقی-غربی. قله کوه با ارتفاع 2660 متر با پیکان نشان داده شده است.

جدول 1 - فلورهای همجوار با کوه شیت، مورد استفاده در تحلیل چندمتغیره داده‌های فلوریستیک. شماره‌های ردیف منطبق با شماره‌های روی نقشه شکل 1-B هستند.

ردیف

فلور منطقه

مختصات جغرافیایی

میانگین دما

(درجه سانتیگراد)

میانگین بارندگی

میلی‌متر

ارتفاع

(متر)

وسعت

(هکتار)

تعداد گونه

1

کوه شیت

34/32 عرض شمالی

87/50 طول شرقی

18/31

349

2110-2660

1100

199

2

کرسنک

53/32 عرض شمالی

47/50 طول شرقی

12

425

2603

573

100

3

قیصری

16/32 عرض شمالی

34/50 طول شرقی

ذکر نشده

ذکر نشده

1811- 3541

9816

487

4

تنگ‌صیاد

50/32 عرض شمالی

98/50 طول شرقی

6/11

6/304

2720

27000

236

5

کلار

82/31 عرض شمالی

95/50 طول شرقی

45/10

4/511

1900- 3814

ذکر نشده

514

6

هلن

72/32 عرض شمالی

66/50 طول شرقی

ذکر نشده

ذکر نشده

ذکر نشده

40231

392

7

ونک

47/31 عرض شمالی

27/51 طول شرقی

-19تا38

398

1650- 4034

40000

649

 


مواد و روش‌ها.

کوه شیت و دامنه‌های اطراف آن در محدوده ارتفاع2110 تا 2660 متر و با مساحت1100 هکتار، دارای امتداد شرقی-غربی بوده (شکل 1) و از نظر موقعیت جغرافیایی در جنوب شهر سامان و 6 کیلومتری شمال شهرکرد قرار گرفته است. این کوه و دامنه‌های آن در محدوده شهرستان شهرکرد در اقلیم ارتفاعات (طبقه‌بندی آمبرژه) یا اقلیم خیلی مرطوب (طبقه‌بندی دومارتن) قرار گرفته است (Soltani et al., 2010). منطقه کوه شیت از نظر موقعیت جغرافیایی بین دو منطقه در استان چهارمحال و بختیاری (منطقه حفاظت‌شده و پارک ملی تنگ‌صیاد و منطقه آلپی کرسنک به عنوان بخشی از منطقه حفاظت‌شده شیدا) است Pairanj et al., 2011)؛ Heydari-Ghahfarokhi et al., 2013). تعیین محدوده‌های منطقه (388/32 تا 364/32 عرض شمالی و 383/50 تا 896/50 طول شرقی) به مساحت 1100 هکتار با استفاده از نقشه‌های ماهواره‌ای گوگل و نرم‌افزار GoogleEarth نسخه 8 (Google Inc., 2013) صورت گرفت. بررسی داده‌های هواشناسی ایستگاه سامان در یک دوره 12 ساله 1381 تا 1393 نشان داد که دوره خشک در این منطقه از ماه اردیبهشت تا ماه مهر بوده است و بیشترین بارندگی در آخرین ماه فصل پاییز، ماه‌های فصل زمستان و نخستین ماه فصل بهار صورت می‌گیرد. روزهای یخبندان سال از اواسط ماه مهر تا اواسط اردیبهشت به وجود آمده است و بیشترین روزهای یخبندان (25 روز) در ماه دی رخ می‌دهد. حداکثر سرعت وزش باد در ماه‌های اسفند و فروردین (20 کیلومتر درساعت) بوده و متوسط رطوبت نسبی منطقه در دی ماه حداکثر 58 درصد است. متوسط دمای منطقه در تیر ماه حداکثر 25 درجه و در دی ماه حداقل صفر درجه سانتیگراد است. مجموع بارندگی ماهیانه در فروردین و برابر با 72 میلی‌متر بوده، از اواسط خرداد تا اواسط مهر، بارندگی صورت نمی‌گیرد (شکل 2).

 

 

شکل 2- منحنی آمبرترمیک دما-بارش برای یک دوره 12 ساله از 1381 تا 1393 برای ایستگاه هواشناسی شهر سامان. داده‌ها از سازمان هواشناسی شهرستان شهرکرد

 

 

جمع‌آوری نمونه‌های گیاهی از اردیبهشت 1393 تا خرداد ماه 1394 و از طریق پیمایش صحرایی در بخش‌های مختلف منطقه صورت گرفت و پیش از جمع‌آوری نمونه‌ها از آنها عکس گرفته شد. شناسایی نمونه‌ها با استفاده از کلیدهای موجود در فلورا ایرانیکا (Rechinger, 1963-2010)، فلور ایران (Assadi, 1989-2012) و فلور ترکیه (Davis, 1965-1985) صورت گرفت. وضعیت گونه‌ها از نظر قرار گرفتن در طبقات حفاظتی مختلف با استفاده از Red Data Book ایران (Jalili and Jamzad, 1999) مشخص گردید و پس از تهیه فهرست گیاهان منطقه (پیوست 1)، املای صحیح نام علمی و نام مؤلف گونه‌ها با نرم‌افزار CheckName  (Sharifi-Tehrani, 2014) بررسی شد. کوروتیپ هر یک از گونه‌ها با استناد به فلورا ایرانیکا و مقایسه با فلورهای محلی منتشر شده  و شکل زیستی هرگونه بر اساس طبقه‌بندی اشکال رویشی Raunkiaer (1934) مشخص گردید. سپس، مقایسه‌ای میان فهرست گونه‌های فلور کوه شیت و 16 فهرست دیگر از مناطق همجوار (جدول‌های 1 و 3) در استان‌های چهارمحال و بختیاری، اصفهان و خوزستان صورت گرفت و موقعیت فلور کوه شیت در میان سایر فلورهای مورد مقایسه (جدول 1) با استفاده از تحلیل چندمتغیره تعیین شد. بدین منظور، ماتریس داده‌های خام شامل حضور و غیاب 833 گونه در 6 فلور مورد مقایسه (جدول 1)، تهیه و با استفاده از ضریب شباهت Dice برای داده‌های کیفی (SDice=2a/(2a+b+c)) در نرم‌افزار NTSYS-pc تحلیل شد.

 

نتایج.

نتایج تحقیق حاضر نشان داد که در فلور کوه شیت، تعداد 35 تیره (شامل 5 تیره از رده تک‌لپه‌ای‌ها)، 143 جنس و 199 گونه وجود دارد. تیره Asteraceae (31 گونه، 2/15 درصد)، Brassicaceae (30 گونه، 7/14 درصد)، Fabaceae (18 گونه، 5/9 درصد)، Poaceae (19گونه، 9 درصد)، Lamiaceae (17 گونه، 8 درصد)، Caryophyllaceae (12 گونه، 1/6 درصد)، Liliaceae (10گونه، 5 درصد)، Boraginaceae (8 گونه، 2/4 درصد)، Euphorbiaceae (8 گونه، 2/4 درصد) و Apiaceae (7 گونه، 8/2 درصد) مهم‌ترین تیره‌های گیاهی منطقه می باشند (شکل 3). مهم‌ترین جنس‌های منطقه از نظر تعداد گونه، به ترتیب: Astragalus با 14 گونه، Euphorbia با 8 گونه، Centaurea با 7 گونه، Scorzonera با 4 گونه، Silene و Salvia با 4 گونه و Bromus، Cousinia و Fibigia هریک با سه گونه هستند (شکل 4). در فلور این منطقه، 51 درصد از گونه‌ها (111 گونه) همی‌کریپتوفیت، 29 درصد از گونه‌ها (66 گونه) تروفیت، 9 درصد (19 گونه) کریپتوفیت، 5 درصد (11 گونه) ژئوفیت و کامه‌فیت و یک درصد (2 گونه) فانروفیت بودند (شکل 5-A). تعداد 43 گونه دارویی در این منطقه شناسایی شده و 17 گونه از گیاهان منطقه انحصاری ایران هستند.

 

 

   
شکل 3- مهم‌ترین تیره‌ها در فلور کوه شیت، بر اساس تعداد و درصد فراوانی گونه‌ها در هر تیره. Bras: Brassicaceae، Aste: Asteraceae، Poac: Poaceae، Lami: Lamiaceae، Cary: Caryophyllaceae، Lili: Liliaceae، Apia: Apiaceae، Faba: Fabaceae.
شکل 4- نمودار ستونی نشان‌دهنده ده جنس نخست در فلور کوه شیت، بر اساس تعداد گونه‌ها در هر جنس

 

شکل 5- (A نمودار تعداد و درصد اشکال زیستی در فلور کوه شیت (Ph: فانروفیت، He: همی‌کریپتوفیت، Th: تروفیت، Ch: کامه‌فیت، Cr: کریپتوفیت)؛ (B نمودار تعداد و درصد گیاهان متعلق به هرکوروتیپ در فلور کوه شیت (ES-M-IT: اروپا-سیبری/مدیترانه‌ای/ایرانی-تورانی، ES-IT: اروپا-سیبری/ایرانی-تورانی، M-IT: مدیترانه‌ای/ایرانی-تورانی، IT-SS: ایرانی-تورانی/صحرا-سندی، IT: ایرانی-تورانی)؛ (C نمودار تعداد و درصد گونه‌های انحصاری ایران که در فلور کوه شیت یافت می‌شود (Endeme: بوم‌زاد-انحصاری).
 

 

 


 

 

بر اساس نتایج تحقیق حاضر، فلور کوه شیت شامل 204 گونه گیاهی است (پیوست 1). نتایج نشان داد که تعداد 30 گونه با وضعیت ریسک کم (low risk) و یک گونه تهدید شده (vulnerable) در منطقه مورد مطالعه وجود دارد (پیوست 1 و شکل 5-D). گونه تهدید شده، Astragalus pseudoibicinus (تیره Fabaceae) است که در مطالعات فلوریستیک منتشر شده در سه دهه گذشته، یک بار از استان فارس گزارش شده و در سایر نقاط ایران به وجود آن اشاره‌ای نشده است (Ghanbarian et al., 2011). همچنین، در فلور کوه شیت، 43 گونه با اهمیت دارویی و 24 گونه علف هرز و 16 گونه گیاهی با اهمیت مرتعی شناسایی گردید (پیوست 1).

 

بحث و نتیجه‌گیری.

فهرست حاصل از تجمیع گونه‌های گزارش شده از فلور مناطق همجوار با کوه شیت (جدول 1)، نماینده فلور منطقه‌ای بزرگ‌تر است که مقایسه آن با فلور کوه شیت (پژوهش حاضر)، می‌تواند ویژگی‌های محلی فلور کوه شیت را برجسته سازد. مقایسه نشان داد که مهم‌ترین تیره‌ها در فهرست تجمیعی از نظر تعداد جنس به ترتیب عبارتند از: Asteraceae (52 جنس، 14 درصد)، Brassicaceae (44 جنس، 12 درصد)، Apiaceae (29 جنس، 8 درصد) و Poaceae (34 جنس، 9 درصد). مهم‌ترین تیره‌ها از نظر تعداد گونه، به ترتیب عبارتند از: Asteraceae (116 گونه، 14 درصد)، Fabaceae (86 گونه، 10 درصد)، Brassicaceae (74 گونه، 9 درصد) و Poaceae (58 گونه، 7 درصد). همچنین مهم‌ترین جنس‌ها در فهرست تجمیعی بر اساس تعداد گونه به ترتیب عبارتند از: Astragalus (47 گونه)، Euphorbia (17 گونه)، Silene (14 گونه)، Centaurea (14 گونه) و Polygonum (12). در مجموع، 14 درصد از گونه‌ها در فهرست تجمیعی متعلق به تیره Asteraceae و 8/5 درصد از گونه‌ها متعلق به جنسAstragalusاست.

غنای گونه‌ای فلور کوه شیت به منطقه حفاظت‌شده و پارک ملی تنگ‌صیاد نزدیک و بالاتر از منطقه کرسنک (بخشی از منطقه حفاظت‌شده شیدا) است (جدول 1)، که نشان‌دهنده اهمیت پوشش گیاهی کوه شیت است. نتایج تحقیق حاضر نشان داد که در کوه شیت بیشترین گونه‌ها (74 درصد) به ناحیه ایرانی-تورانی تعلق داشته (شکل 5-B) و درصد نسبتاً بالایی از اشکال رویشی همی‌کریپتوفیت (51 درصد) در این فلور حضور دارند (شکل 5-A) که نشان‌دهنده شرایط اقلیمی سخت حاکم بر منطقه و نشان‌دهنده سازگاری ترکیب رُستنی‌های منطقه با شرایط آب و هوای سرد و چرای دام (حفاظت از جوانه‌ها در سطح خاک) است. در فلور مناطق همجوار با کوه شیت (جدول 1) نیز درصد بالایی از گونه‌های دارای شکل رویشی همی‌کریپتوفیت است. درصد پایین اشکال رویشی کامه‌فیت و فانروفیت، با خشکی هوا و پایین بودن رطوبت نسبی در این مناطق سازگار است (Roques et al., 2001). عناصر ایرانی-تورانی بیشترین درصد گونه‌ها را در منطقه حفاظت‌شده تنگ‌صیاد (74/71 درصد)، هلن (80/66 درصد) و کرسنک (5/75 درصد) به خود اختصاص داده‌اند. 14 درصد از پوشش گیاهی کوه شیت، در طبقه ریسک کم و یک گونه (Astragalus pseudoibicinus) در طبقه آسیب‌پذیر قرار دارد، بنابراین، با وجود بهره‌برداری‌هایی که از منطقه صورت گرفته، پوشش گیاهی منطقه در مجموع در معرض تهدید جدی قرار ندارد. مهم‌ترین تیره در فلور کوه شیت Asteraceae (از نظر غنای گونه) و یا Brassicaceae (از نظر غنای جنس) است. در فلور مناطق همجوار با کوه شیت، مهم‌ترین تیره از نظر تعداد جنس، Asteraceae است. اهمیت تیره Brassicaceae در فلور کوه شیت از نظر غنای جنس قابل توجه است. فشارهای محیطی به صورت چرای گوسفند در ماه‌های اردیبهشت و خرداد موجب تسلط بیشتر گیاهان کوته‌زی و یک‌ساله (اغلب مربوط به تیره Brassicaceae) و کاهش فراوانی گیاهان با اهمیت مرتعی و چند ساله شده است. حضور بیشتر گونه‌های یک‌ساله به عنوان نشانه‌هایی از تخریب اکوسیستم منطقه در نظر گرفته می‌شود.

اشکال بوته‌ای خاردار و بالشتک‌مانند، همچون گونه‌های جنس‌های: Acanthophylum، Astragalus و Onobrychis گونه‌های پایا و چندساله این فلور را تشکیل می‌دهند. از جمله گندمیان فلور کوه شیت می‌توان به Bromus tomentellus، Melica persica و Poa bulbosa اشاره نمود که شاخص شرایط اقلیمی سرد هستند (Zohary, 1973). همچنین، از جمله گونه‌های با ارزش مرتعی می‌توان به Bromus tomentellus، Dactylis glomerata و Stipa hohenacheriana و برخی گونه‌های جنس Astragalus اشاره نمود که برای چرای دام اهمیت دارند. وجود 43 گونه گیاه دارویی در فلور کوه شیت  حایز اهمیت است (پیوست 1). بیشتر گونه‌هایی دارویی (8 گونه) متعلق به تیره‌های Brassicaceae و Asteraceae است و بزرگترین جنس در برگیرنده گونه‌های مزبور Centaurea است (پیوست 1). شناساییسه گونه تک‌لپه: Allium austroiranicum، Iris hymenospatha و Ornithogalum pycnanthum و 15 گونه دولپه‌ای در فلور کوه شیت (پیوست 1) که قبلاً از سایر فلورهای مجاور با کوه شیت (جدول 1) گزارش نشده بود، نشان‌دهنده اهمیت فلور این منطقه است. نتایج حاصل از تحلیل چندمتغیره داده‌های فلوریستیک به صورت حضور و غیاب گونه‌ها در فلورکوه شیت و فلورهای همجوار (شکل 6) نشان داد که فلور کوه شیت همراه با منطقه حفاظت‌شده تنگ‌صیاد و منطقه کرسنک در یک خوشه قرار گرفته است و از نظر ترکیب فلوریستیک تشابه بیشتری با هم دارند و از خوشه دیگر که شامل فلورهای منطقه حفاظت‌شده هلن، قیصری و کلار است، جدا می‌شوند. فلور کوه شیت در هر دو تحلیل خوشه‌ای (شکل 6-A) و رسته بندی (شکل 6-B) بیشترین شباهت را با فلور منطقه حفاظت‌شده تنگ‌صیاد نشان می‌دهد.

نتایج تحقیق حاضر، حضور 18 گونه (پیوست 1، imp/*) را در منطقه‌ای شامل کوه شیت و فلورهای مجاور آن (محاط در یک چندضلعی به وسعت 33500 کیلومتر مربع) گزارش می‌کند. گونه‌های مذکور (متعلق به 14 جنس و 8 تیره) قبلاً در 16 فهرست فلوریستیک (جدول 2) مربوط به ناحیه زاگرس مرکزی گزارش نشده است. تغییرات تدریجی اقلیم موجب گسترش یا کاهش دامنه پراکنش گونه‌ها و تغییر تدریجی مرز میان کوروتیپ‌ها می‌شود. همچنین، نمونه‌برداری از کلیه گونه‌ها در مناطق مورد مطالعه، اغلب برای محققان به طور کامل میسر نیست و شناسایی برخی نمونه‌های نادر یا گونه‌های تازه معرفی شده با مشکلاتی همراه است؛ به طوری که ممکن است نام آنها در گزارش‌های علمی آورده نشده باشد.

 

 

 

شکل 6- تحلیل چندمتغیره داده‌های حضور و غیاب گونه‌ها در فلور کوه شیت و فلورهای همجوار. (A نمودار شبکه‌ای تحلیل خوشه‌بندی؛ (B پلات سه بعدی حاصل از تحلیل رسته‌بندی. 4MB_MtSheet: کوه شیت، 4MB_TangSayad: تنگ‌صیاد، 4MB_Karsank: کرسنک، 4MB_HelenPA: منطقه حفاظت‌شده هلن، 4MB_Gheysar: منطقه قیصری، 4MB_Kallar: کوه کلار.

 

جدول 2- 16 فهرست فلوریستیک مقایسه شده با فلور کوه شیت

ردیف

نام فهرست

مختصات منطقه

سال انتشار و نام مؤلف منبع

1

فهرست گیاهان دارویی منطقه قیصری

N 32.162

E 50.336

Shirmardi (2011) J Herbal Drugs 2:1

2

فلور مراتع منطقه قیصری

N 32.162

E 50.336

Shirmardi (2014) TBJ, 18, 85-104

3

فلور منطقه حفاظت‌شده هلن

N 31.666

E 50.533

Shirmardi (2014) Iranian J Plant Biol, 20:75-96

4

فلور کوه کلار

N 31.824

E 50.956

Shahrokhi (2012) MSc thesis of Urmia University

5

منطقه کرسنک (بخشی از منطقه حفاظت‌شده شیدا)

N 32.531

E 50.471

Paayranj (2011) TBJ 7

6

منطقه کرسنک (بخشی از منطقه حفاظت‌شده شیدا)

N 32.531

E 50.471

Tahmasebi (Unpublished)

7

منطقه حفاظت‌شده شیدا

N 32.575

E 50.656

Unpublished

8

منطقه حفاظت‌شده تنگ‌صیاد

N 32.050

E 50.983

Heydari (2012) First Nat. Congress on environment conservation

9

فهرست نمونه‌های هرباریومی جمع‌آوری شده از استان چهارمحال و بختیاری

Unpublished

10

فلور چادگان در استان اصفهان

N 32.804

E 50.656

Yousefi (2011) Journal of Plant Biology

11

فلور پناهگاه حیات وحش قمشلو در استان اصفهان

N 32.889

E 51.189

Yousofi (2006) Iranian Journal of Biology 19:3

12

فلور پناهگاه حیات وحش موته در استان اصفهان

N 33.626

E 50.719

Asri (2008) Rostaniha 9:1 (Plant diversity in Mouteh Refuge, Iran)

13

فلور منطقه حنا در استان اصفهان

N 31.05

E 51.666

Khajeddini (2010) Taxonomy and Biosystematics 2

14

فلور منطقه ونک در استان اصفهان

N 31.473

E 51.274

Parishani (2004) Pajouhesh & Sazandegi 68

15

فلور جنگل‌های سوخته دهدز در استان خوزستان

N 31.793

E 50.067

Mataji (2013) Folia Forestalia Polonica, series A, 55 :1

16

فلور منطقه حفاظت‌شده شیمبار در استان خوزستان

N 32.133

E 49.483

Dinarvand (2015) Iran J Plant Biol, 7th Year, No. 23, Spring 2015

 

 

برخی از گونه‌های مذکور (مانند Astragalus pseudoibicinus، A. angustiflorus، Chorispora persica، Euphorbia chamaesyce، Ornithogalum pycnanthum، Orobanche oxyloba نادر است و در نقاط کمی یافت می‌شوند. پراکندگی برخی گونه‌ها (مانند Astragalus angustiflorus و Centaurea balsamita) در سایر نقاط ایران (غیر از استان چهارمحال و بختیاری و مناطق مجاور آن) بوده و حضور آنها در فلور کوه شیت قابل توجه است. شناسایی این نمونه‌ها بر اساس صفات ریخت‌شناسی و کلیدهای شناسایی موجود انجام شده و مطالعه بیشتر آنها دارای اهمیت است و ممکن است به تشخیص واحدهای فروگونه‌ای با پراکنشی متفاوت منجر گردد. تاکنون دو گونه از جنس Orobanche برای فلور استان چهارمحال و بختیاری گزارش شده است (O. alba در فلور منطقه شیدا و
O. schwingenschussi در فلور قرق بروجن، منطقه حفاظت‌شده هلن، کوه کلار و منطقه قیصری). در مطالعه حاضر، گونه O. oxyloba از کوه شیت گزارش می‌شود که گونه‌ای نادر است و طی سه دهه گذشته فقط در فهرست فلوریستیک یک نقطه دیگر (اطراف سد سپیدرود، نزدیک زنجان) گزارش شده است (Moradi et al., 2013).

در مجموع، کوه شیت با وجود وسعت کم، نسبت به سایر مناطق همجوار و نزدیک (هلن، کلار، ونک، قیصری، تنگ‌صیاد، قرق بروجن) از غنای گونه‌ای قابل‌توجهی برخوردار است. چرای بی‌رویه دام وضعیت نامطلوبی برای 86 گونه آسیب‌پذیر معرفی شده در فلور منطقه قیصری، ایجاد کرده است (Shirmardi et al., 2014a). در منطقه حفاظت‌شده هلن نیز 70 گونه در معرض خطر وجود دارد (Shirmardi et al., 2014b) که در صورت تداوم چرای بیش از حد دام و بهره‌برداری بی‌رویه از پوشش گیاهی توسط انسان، ممکن است ذخایر ژنتیک و تنوع آنها در معرض آسیب جدی قرار گیرد. فلور کوه شیت نیز از چنین آسیب‌هایی مصون نیست که برای جلوگیری از آن باید از چرای مفرط دام و عدم رعایت زمان‌های مجاز برای چرا در منطقه، ممانعت گردد. این اقدامات مستلزم رفع مشکلاتی همچون مالکیت شخصی در بخش‌هایی از منطقه و آموزش استفاده صحیح از منابع طبیعی است. در مطالعه حاضر، برای نخستین بار، تحلیل داده‌های فلوریستیک و بررسی مقایسه‌ای فلورها با استفاده از نرم‌افزار و کامپیوتر و با استفاده از استانداردهای پیشنهادی برای تجمیع کلیه یافته‌ها از فلور ایران (Sharifi-Tehrani and Rahiminejad-Ranjbar, . 2013) صورت گرفت.

 

سپاسگزاری.

نگارندگان از مدیریت تحصیلات تکمیلی و معاونت پژوهشی دانشگاه شهرکرد به خاطر حمایت از این تحقیق در قالب پایان‌نامه شماره 104/161 دوره کارشناسی ارشد تشکر و قدردانی می‌نمایند. همچنین از همکاری ریاست محترم و مسؤولان مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی شهرستان شهرکرد سپاسگزاری می‌شود.

 

پیوست 1- فهرست گونه‌های گیاهی شناسایی شده در فلور کوه شیت. ES-M-IT: اروپا-سیبری/ ایرانی-تورانی/مدیترانه‌ای، ES-IT: اروپا-سیبری /ایرانی-تورانی، M-IT: مدیترانه‌ای/ایرانی-تورانی، IT-SS: ایرانی-تورانی/صحرا-سندی، IT: ایرانی-تورانی. Ph: فانروفیت،
He: همی‌کریپتوفیت، Th: تروفیت، Ch: کامه‌فیت، Cr: کریپتوفیت. Endem: بوم‌زاد، VU: آسیب‌پذیر، LR: کمتر در معرض خطر،
DD: اطلاعات ناکافی. Med: گیاه دارویی، Weed: علف هرز، Range: گیاه مرتعی. علامت ستاره: گزارش جدید برای منطقه دربرگیرنده 16 فهرست فلوریستیک.

آرایه
پراکنش جغرافیایی
شکل زیستی
وضعیت حفاظت
بوم‌زادی
اهمیت

Liliopsida

 

 

 

 

 

Ixioliriaceae

 

 

 

 

 

Ixiolirion tataricum (Pall.) Herb. & Traub

ES-IT

Cr

DD

 

 

Cyperaceae

 

 

 

 

 

Carex stenophylla Wahlenb.

IT

Cr

DD

 

 

Iridaceae

 

 

 

 

 

Iris hymenospatha B.Mathew & Wendelbo

IT

Cr

DD

Endem

*

Iris songarica Schrenk

IT

Cr

DD

 

 

Liliaceae

 

 

 

 

 

Allium austroiranicum R.M.Fritsch

IT

Cr

DD

Endem

*

Allium xiphopetalum Aitch. & Baker

IT

Cr

DD

 

 

Bellevalia glauca (Lindl.) Kunth

IT

Cr

DD

 

 

Colchicum wendelboi K.Perss.

IT

Cr

LR

Endem

 

Eremurus persicus Boiss.

IT

Cr

DD

 

 

Gagea gageoides (Zucc.) Vved.

IT

Cr

DD

 

 

Muscari neglectum Guss. ex Ten.

ES-M-IT

Cr

DD

 

Weed

Ornithogalum pycnanthum Wendelbo

IT

Cr

LR

Endem

*

Tulipa biflora Pall.

IT

Cr

DD

 

 

Tulipa systola Fisch. ex Fisch. & C.A.Mey.

IT

Cr

DD

 

 

Poaceae

 

 

 

 

 

Aegilops triuncialis L.

M-IT

Th

DD

 

Range

Agropyron pectiniforme Roem. & Schult.

ES-M-IT

He

DD

 

 

Agropyron tauri Boiss. & Balansa

IT

He

DD

 

 

Arrhenatherum kotschyi Boiss.

IT

Cr

DD

 

 

Bothriochloa ischaemum (L.) Keng

ES-M-IT

He

DD

 

 

Bromus danthoniae Trin. ex C.A.Mey.

ES-IT

Th

DD

 

Weed

Bromus tectorum L.

ES-M-IT

Th

DD

 

Weed

Bromus tomentellus Boiss.

IT

He

DD

 

Range

Dactylis glomerata L.

ES-M-IT

He

DD

 

Range

Festuca arundinacea Schreb.

ES-IT

He

DD

 

 

Heteranthelium piliferum Hochst. ex Jaub. & Spach

IT

Th

DD

 

 

Hordeum glaucum Steud.

M-IT

Th

DD

 

 

Lophochloa phleoides Rchb.

ES-IT

Th

DD

 

 

Melica persica Kunth

M-IT

He

DD

 

 

Oryzopsis holciformis Hack.

IT

Cr

DD

 

Range

Poa bulbosa L.

ES-M-IT

Cr

DD

 

Weed

Psathyrostachys fragilis (Boiss.) Nevski

IT

He

DD

 

 

Stipa hohenackeriana Trin. & Rupr.

IT

He

DD

 

Range

Taeniatherum crinitum (Schreb.) Nevski

IT

Th

DD

 

 

Magnoliopsida

 

 

 

 

 

Amaranthaceae

 

 

 

 

 

Amaranthus retroflexus L.

ES-IT

Th

DD

 

Weed

Apiaceae

 

 

 

 

 

Astrodaucus orientalis Drude

IT

Th

DD

 

 

Bunium caroides Hausskn. ex Bornm.

IT

He

DD

 

 

Chaerophyllum macropodum Boiss.

IT

He

DD

 

Med

Ferula ovina Boiss.

IT

He

DD

 

 

Prangos ferulacea Lindl.

IT

He

DD

 

Med

Scandix pecten-veneris L.

ES-M-IT

Th

DD

 

Weed

Scandix stellata Banks & Sol.

IT

Th

DD

 

Range, Med

Asteraceae

 

 

 

 

 

Achillea tenuifolia Lam.

IT

He

DD

 

 

Anthemis odontostephana Boiss.

IT

Th

DD

 

 

Carthamus oxyacantha M.Bieb.

IT

Th

DD

 

Med

Centaurea balsamita Lam.

IT

Th

LR

 

*

Centaurea behen L.

IT

He

DD

 

Med

Centaurea depressa M.Bieb.

IT

Th

DD

 

Range, Med

Centaurea ispahanica Boiss.

IT

He

LR

 

Med

Centaurea leuzeoides Walp.

IT

He

DD

 

 

Centaurea pterocaula Trautv.

IT

He

DD

 

 

Centaurea virgata Lam.

IT

He

DD

 

 

Cirsium arvense (L.) Scop.

ES-M-IT

Cr

DD

 

Weed

Cousinia calcitrapa Boiss.

IT

He

LR

 

 

Cousinia cylindracea Boiss.

IT

He

LR

 

 

Cousinia khansarica Attar & Ghahr.

IT

He

DD

 

*

Crepis foetida L.

ES-IT

Th

DD

 

 

Echinops leiopolyceras Bornm.

IT

He

DD

 

 

Gundelia tournefortii L.

ES-M-IT

He

DD

 

Med

Helichrysum oligocephalum DC.

IT

He

LR

Endem

Med

Hertia angustifolia Kuntze

IT

Ch

LR

Endem

 

Onopordum leptolepis DC.

IT

He

DD

 

Med

Scorzonera laciniata L.

IT

Th

DD

 

 

Scorzonera leptophylla (DC.) Krasch. & Lipsch.

IT

He

DD

 

 

Scorzonera phaeopappa Boiss.

M-IT

He

DD

 

 

Scorzonera ramosissima DC.

IT

He

DD

 

 

Serratula latifolia Boiss.

IT

He

DD

 

 

Steptorhamphus persicus O.Fedtsch. & B.Fedtsch.

IT

Th

DD

 

 

Tanacetum polycephalum Sch.Bip.

IT

He

LR

 

Med

Taraxacum syriacum Boiss.

M-IT

He

DD

 

 

Tragopogon graminifolius DC.

IT

He

DD

 

 

Tragopogon longirostris Bischoff ex Sch.Bip.

IT

He

DD

 

Range, Med

Xeranthemum annuum L.

IT

Th

DD

 

 

Boraginaceae

 

 

 

 

 

Echium italicum L.

ES-IT

He

DD

 

 

Lappula microcarpa Gürke

ES-M-IT

Th

DD

 

 

Lithospermum arvense L.

IT

Th

DD

 

 

Moltkia coerulea Lehm.

ES-IT

He

DD

 

 

Nonea persica Boiss.

IT

He

DD

 

Range

Rindera lanata Bunge

IT

He

DD

 

 

Rochelia disperma (L.) Wettst.

IT

Th

DD

 

Range

Solenanthus circinatus Ledeb.

IT

He

DD

 

 

Brassicaceae

 

 

 

 

 

Aethionema elongatum Boiss.

IT

He

DD

 

 

Alyssum linifolium Stephan ex Willd.

IT

Th

DD

 

Med

Alyssum marginatum Steud.

IT

Ch

DD

 

 

Arabis caucasica Willd.

M-IT

He

DD

 

 

Aubrieta parviflora Boiss.

IT

He

DD

 

 

Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.

ES-M-IT

Th

DD

 

Weed, Med

Cardaria draba (L.) Desv.

M-IT

He

DD

 

Weed, Med

Chalcanthus renifolius Boiss.

IT

Cr

DD

 

 

Chorispora persica Boiss.

IT

Th

LR

 

*

Chorispora tenella DC.

M-IT

Th

DD

 

 

Clypeola aspera Turrill

IT-SS

Th

DD

 

 

Clypeola lappacea Boiss.

IT

Th

DD

 

*, Range

Conringia orientalis (L.) C.Presl

IT

Th

DD

 

 

Crambe orientalis L.

IT

He

DD

 

Med

Descurainia sophia (L.) Webb ex Prantl

ES-IT

Th

DD

 

Weed, Med

Draba aucheri Boiss.

IT

He

DD

 

 

Fibigia macrocarpa Boiss.

IT

He

DD

 

 

Fibigia suffruticosa (Vent.) Sweet

IT

He

DD

 

Med

Fibigia umbellata (Boiss.) Boiss.

IT

He

DD

 

 

Isatis cappadocica Desv.

IT

He

DD

 

 

Isatis kotschyana Boiss. & Hohen.

IT

He

DD

 

 

Lepidium latifolium L.

ES-M-IT

Cr

DD

 

Weed, Med

Lepidium persicum Boiss.

IT

He

DD

 

 

Matthiola longipetala DC.

ES-IT

Th

DD

 

*

Matthiola ovatifolia Boiss.

M-IT

He

LR

 

 

Neslia apiculata Fisch., C.A.Mey. & Ave-Lall.

IT

Th

DD

 

 

Sameraria stylophora Boiss.

IT

Th

LR

 

 

Sisymbrium erysimoides Desf.

IT

Th

DD

 

*

Sisymbrium irio L.

IT

Th

DD

 

Weed, Med

Sisymbrium septulatum DC.

ES-IT

Th

DD

 

 

Caryophyllaceae

 

 

 

 

 

Acanthophyllum sordidum Bunge ex Boiss.

IT

Ch

DD

 

Med

Arenaria leptoclados Boiss.

ES-IT

Th

DD

 

 

Cerastium dichotomum L.

IT

Th

DD

 

 

Dianthus orientalis Adams

IT

He

DD

 

 

Gypsophila polyclada Fenzl ex Boiss.

IT

Th

DD

 

 

Mesostemma kotschyana (Fenzl ex Boiss.) Vved.

IT

Th

DD

 

 

Minuartia meyeri Bornm.

IT

Th

DD

 

Range

Petrorhagia cretica (L.) P.W.Ball & Heywood

M-IT

He

DD

 

 

Silene chlorifolia Sm.

IT

He

DD

 

 

Silene gynodioica Ghaz. subsp. glandulosa Melzh.

IT

He

LR

 

 

Silene spergulifolia Rchb. ex Nyman

IT

Th

DD

 

 

Vaccaria pyramidata Medik.

ES-IT

Th

DD

 

Med

Convolvulaceae

 

 

 

 

 

Convolvulus commutatus Boiss.

IT

He

DD

 

 

Crassulaceae

 

 

 

 

 

Rosularia elymaitica A.Berger

IT

He

LR

Endem

 

Rosularia persica A.Berger

IT

Cr

DD

 

 

Dipsacaceae

 

 

 

 

 

Pterocephalus canus Coult. ex DC.

IT

Ch

DD

 

 

Euphorbiaceae

 

 

 

 

 

Euphorbia bungei Boiss.

IT

He

DD

 

Weed

Euphorbia chamaesyce L.

M-IT

Th

DD

 

*

Euphorbia cheiradenia Boiss. & Hohen.

IT

He

DD

 

 

Euphorbia denticulata Lam.

IT

He

DD

 

 

Euphorbia hebecarpa Boiss.

IT

He

DD

 

*

Euphorbia heteradena Jaub. & Spach

IT

He

DD

 

 

Euphorbia iranshahrii Pahlevani

IT

He

DD

Endem

*

Euphorbia microsciadia Boiss.

IT

He

DD

 

 

Fabaceae

 

 

 

 

 

Astragalus albispinus Širj. & Bornm.

IT

Ph

DD

 

 

Astragalus angustiflorus K.Koch

IT

He

DD

 

*

Astragalus babakhanloui Maassoumi & Podlech

IT

Ch

LR

Endem

 

Astragalus campylanthus Boiss.

IT

Ch

LR

Endem

 

Astragalus caraganae Fisch. & C.A.Mey.

IT

He

DD

 

 

Astragalus curvirostris Boiss.

IT

He

DD

 

 

Astragalus effusus Bunge

IT

He

LR

 

 

Astragalus macropelmatus Bunge

IT

He

DD

 

 

Astragalus ovinus Boiss.

IT

He

DD

 

 

Astragalus pseudoibicinus Maassoumi & Podlech

IT

He

VU

Endem

*

Astragalus rhodosemius Boiss. & Hausskn.

IT

Ch

DD

 

 

Astragalus siliquosus Boiss.

IT

Th

DD

 

 

Astragalus straussii Hausskn. ex Bornm.

IT

He

LR

Endem

 

Onobrychis melanotricha Boiss.

IT

He

LR

Endem

 

Sophora alopecuroides L.

IT

He

DD

 

Weed

Trigonella disperma Bornm.

IT

He

LR

Endem

*, Weed

Vicia peregrina L.

M-IT

Th

DD

 

 

Vicia sativa L.

IT

Ch

DD

 

 

Fumariaceae

 

 

 

 

 

Corydalis verticillaris DC.

IT

Cr

LR

 

 

Fumaria asepala Boiss.

ES-M-IT

Th

DD

 

 

Geraniaceae

 

 

 

 

 

Biebersteinia multifida DC.

IT

Cr

DD

 

Med

Erodium cicutarium (L.) L'Hér.

ES-M-IT

Th

DD

 

Range, Weed, Med

Geranium lucidum L.

IT

He

DD

 

 

Geranium tuberosum L.

IT

Cr

DD

 

 

Lamiaceae

 

 

 

 

 

Ajuga chamaecistus Ging. ex Benth.

IT

He

LR

 

Med

Eremostachys molucelloides  Bunge

IT

He

DD

 

Med

Lamium amplexicaule L.

ES-M-IT

Th

DD

 

Weed

Marrubium cuneatum Banks & Sol.

IT

He

DD

 

 

Nepeta oxyodonta Boiss.

IT

He

LR

Endem

 

Nepeta persica Boiss.

ES-IT

He

DD

 

 

Phlomis aucheri Boiss.

IT

He

LR

Endem

 

Phlomis persica Boiss.

IT

He

LR

Endem

 

Salvia atropatana Bunge

IT

He

DD

 

*, Med

Salvia hydrangea DC. ex Benth.

IT

He

DD

 

Med

Salvia multicaulis Vahl

IT

He

DD

 

 

Salvia reuteriana Boiss.

IT

He

DD

 

 

Stachys inflata Benth.

ES-IT

Cr

DD

 

Med

Stachys lavandulifolia Vahl

ES-IT

Cr

DD

 

Weed

Stachys pilifera Benth.

IT

He

LR

Endem

Med

Teucrium polium L.

M-IT

Ch

DD

 

 

Ziziphora tenuior L.

IT

Th

DD

 

Med

Orobanchaceae

 

 

 

 

 

Orobanche oxyloba Beck

ES-IT

Cr

DD

 

*

Papaveraceae

 

 

 

 

 

Glaucium oxylobum Boiss. & Buhse

IT

Th

DD

 

 

Hypecoum pendulum L.

M-IT

Th

DD

 

Weed, Med

Papaver dubium L.

IT

He

DD

 

Weed, Med

Plantaginaceae

 

 

 

 

 

Plantago lanceolata L.

ES-M-IT

He

LR

 

Range, Weed, Med

Podophyllaceae

 

 

 

 

 

Bongardia chrysogonum Boiss.

M-IT

Cr

DD

 

 

Leontice armeniaca Boiv.

IT

Cr

DD

 

 

Polygonaceae

 

 

 

 

 

Atraphaxis spinosa L.

IT

He

DD

 

Med

Polygonum thymifolium Jaub. & Spach

IT

He

DD

 

 

Rheum ribes L.

IT

He

DD

 

Med

Rumex crispus L.

IT

He

DD

 

 

Primulaceae

 

 

 

 

 

Dionysia caespitosa Boiss.

IT

Ch

LR

 

 

Ranunculaceae

 

 

 

 

 

Adonis aestivalis L.

M-IT

Th

DD

 

Range

Anemone biflora DC.

IT

Cr

DD

 

 

Ranunculus kotschyi Boiss.

IT

He

LR

Endem

 

Ranunculus oxyspermus Willd.

IT

Th

DD

 

 

Thalictrum isopyroides C.A. Mey.

IT

He

DD

 

 

Resedaceae

 

 

 

 

 

Reseda lutea L.

IT

Th

DD

 

Weed, Med

Rosaceae

 

 

 

 

 

Amygdalus haussknechtii C.K.Schneid. ex Bornm.

IT

Ph

LR

Endem

Med

Sanguisorba minor Bertol.

ES-M-IT

He

DD

 

Range, Med

Rubiaceae

 

 

 

 

 

Asperula setosa Jaub. & Spach

IT

Th

DD

 

 

Galium aparine L.

ES-M-IT

He

DD

 

Weed, Med

Rutaceae

 

 

 

 

 

Haplophyllum perforatum Kar. & Kir.

ES-M-IT

Ch

DD

 

 

Santalaceae

 

 

 

 

 

Thesium kotschyanum Boiss.

IT

He

DD

 

 

Scrophulariaceae

 

 

 

 

 

Scrophularia variegata M.Bieb.

IT

He

DD

 

 

Veronica orientalis Mill.

M-IT

Th

DD

 

 

Solanaceae

 

 

 

 

 

Hyoscyamus reticulatus L.

IT

He

DD

 

Weed, Med

Urticaceae

 

 

 

 

 

Parietaria judaica L.

IT

He

DD

 

Med

Valerianaceae

 

 

 

 

 

Valeriana sisymbriifolia Vahl

IT

He

DD

 

Med

 

منابع

Assadi, M. (ed). (1989-2012) Flora of Iran. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran (in Persian).

Davis, P. H. (1965-1985) Flora of Turkey and the East Aegean Island. Vols. 1-9. Edinburgh University Press, Edinburgh.

Djamali, M., Biglari, F., Abdi, K., Andrieu-Ponel, V., De Beaulieu, J. L., Mashkour, M. and Ponel, P. (2011) Pollen analysis of coprolites from a late Pleistocene-Holocene cave deposit (Wezmeh Cave, west Iran): insights into the late Pleistocene and late Holocene vegetation and flora of the central Zagros Mountains. Journal of Archaeological Science 38(12): 3394-3401.

Ghanbarian, G. A., Jafari, E. and Hatami, A. (2011) Presentation of flora, life forms and chorology of plant species in the Jahrom area (Fars Province, Iran). IUFS Journal of Biology 70(2): 1-12.

Google Inc. (2013) Google Earth (Version 7.0) Mountain View. Google Inc.

Heydari-Ghahfarokhi, Z., Tavakoli, M. and Tahmasebi, P. (2013) Floristic evaluation of Tang-e Sayad protected area in Shahrekord. Proceedings of First national conference on environmental protection and planning, Hamedan.

Jalali, M. (2016) Floristic study of Jahanbin Mountain in Chaharmahal and Bakhtiari province. MSc thesis, University of Shahrekord, Shahrekord, Iran (in Persian).

Jalili, A. and Jamzad, Z. (1999) Red data book of Iran: A preliminary survey of endemic, rare and endangered plant species in Iran. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran.

Moradi, A., Asri, Y. and Sobh-Zahedi, S. (2013) An introduction of flora, life form, chorotype and habitat of plants around Sepidroud dam, Iran. Taxonomy and Biosystematics 5(15): 95-112.

Omidvar, S., Sedghi, L., Fatahi-Nafchi, G. and Keyhani, M. A. (2010) Geography of province, Charmahal va Bakhtiari. Ministry of Education, Tehran.

Pairanj, J., Ebrahimi, A., Tarnain, F. and Hassanzadeh, M. (2011) Investigation on the geographical distribution and life form of plant species in sub alpine zone Karsanak region, Shahrekord. Taxonomy and Biosystematics 3(7): 1-10.

Raunkiaer, C. (1934) The life form of plant and statistical plant geography. Clarendon Press, Oxford.

Rechinger, K. H. (Ed.) (1963-2010) Flora Iranica, vols. 1-174. Akademische Druck-und Verlasanstalt, Graz, vols. 175-178, Naturhistorisches Museum, Wien.

Roques, K., O'connor, T. and Watkinson, A. (2001) Dynamics of shrub encroachment in an African savanna: relative influences of fire, herbivory, rainfall and density dependence. Journal of Applied Ecology 38(2): 268-280.

Shahrokhi, A. (2005) Study of Kallar Mountain in Charmahal va Bakhtiari province. for degree of MSc thesis, University of Urmia, Urmia, Iran.

Sharifi-Tehrani, M. (2014) Introduction of the new program CheckName with applications in integration and increased precision and certitude of floristic inventories. Taxonomy and Biosystematics 6(20): 111-122.

Sharifi-Tehrani, M. and Rahiminejad-Ranjbar, M. (2013) Compilation of floristic and herbarium specimen datain Iran: proposal to data structure. Taxonomy and Biosystematics 5(15): 94-75.

Shirmardi, H. A., Heydari, G., Gholami, P., Mozaffarian, V. and Tahmassebi, P. (2014a) A study of flora in rangelands of Gheissari Koohrang region in Chaharmahal and Bakhtiari province. Taxonomy and Biosystematics 6(18): 85-104.

Shirmardi, H. A., Mozaffarian, V., Gholami, P., Heidari, G. and Safaei, M. (2014b) Introduction of the flora, life form and chorology of Helen protected area in Chaharmahal and Bakhtiari province. Iranian Journal of Plant Biology 6(20): 75-96.

Soltani, S., Yaghmaei, L., Khodagholi, M. and Sobouhi, R. (2010) Classification of climate types in Charmahal va Bakhtyari Province using common climatic classification method. Journal of Scince and Technics of Agriculture and Natural Resources 11(54): 53-68.

Zohary, M. (1973) Geobotanical foundations of the Middle East. 2 vols. Fischer Verlag, Stuttgart, Amsterdam.