بررسی فلور منطقه درمیان در استان خراسان جنوبی

نویسندگان

1 گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران،‌ تهران،‌ ایران

2 بخش تحقیقات گیاه‌شناسی، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران

چکیده

حوزه آبخیز فورک و درمیان در شمال شرق استان خراسان جنوبی واقع شده است. وسعت کل منطقه 11137 هکتار به صورت کوهستانی، دارای آب و هوای نیمه خشک و دارای متوسط بارندگی 250 میلی‌متر در سال است. در این بررسی فلوریستیکی، 268 گونه گیاهی متعلق به 194 جنس و 47 تیره از این حوزه جمع‌آوری و شناسایی شد. بزرگترین تیره در منطقه، تیره کاسنی ((Asteraceae با 44 گونه و34 جنس و بزرگترین جنس‌ها از نظر تعداد و گونه، جنس هزار خار (Cousinia) با 6 گونه، گون (Astragalus) و فرفیون (Euphorbia) هر یک با 5 گونه شناسایی شد. طیف اشکال زیستی گیاهی چیره منطقه، تروفیت‌ها با 43 درصد، همی‌کریپتوفیت‌ها با 37 درصد، فانروفیت‌ها با 9 درصد، کامه‌فیت‌ها 6 درصد، ‍‍ژئوفیت‌های پیازدار و ریزوم‌دار هر کدام با 2 درصد و ژئوفیت‌های غده‌دار 1 درصد را به خود اختصاص می‌دهند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Studies of the flora in Darmian area in the Southern Khorasan province

نویسندگان [English]

  • Samaneh Sabaghi 1
  • Valliollah Mozaffarian 2
  • Taher Nejad-Sattari 1
1 Department of Biology, Faculty of Siences, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Sattari 1 1 Department of Biology, Faculty of Siences, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran 2 Botany Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran
چکیده [English]

The basin area of the Furk and Darmian river is located in northern-east of the Southern Khorasan province. The whole area was 11137 hectares. The area is mountainous with mild weather and dry climate and the average precipitation is about 250 mm per year. In this study, 268 species belonging to 47 families were investigated and 194 genus were identified. The Asteraceae family with 44 species and 34 genera was the largest family in the area. The largest genera were Cousinia with 6 species and Astragalus and Ephorbia with 5 species.The largest life forms in the Darmian area belong to Therophytes with 43% and Hemicryptophytes 37%, Phanaerophytes 9%, Chamaephytes 6%, Bulbous Geophytes and Rhizomatous Geophytes each with 2% and Tuberous Geophytes 1%.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Flora
  • Darmian
  • Southern Khorasan
  • Iran

مقدمه

کشور ایران با وسعت زیاد و داشتن اقلیم‌های متفاوت آب و هوایی، کویرها و ارتفاعات، یکی از عرصه‌های کم نظیر رویش متنوع گونه‌های گیاهی است. مناطقی در این سرزمین پهناور وجود دارد که تاکنون برای گیاه‌شناسان فعال ایرانی قابل دسترس نبوده است، از جمله حوزه آبخیز رودخانه فورک و درمیان در استان خراسان جنوبی که دارای شرایط خاص اقلیمی است. به علت نبود اطلاعات جامع و کافی، بر اساس فلورا ایرانیکا (به عنوان آخرین مرجع علمی‌ گیاه‌شناسی) این منطقه انتخاب و نسبت به شناخت گونه‌ها گیاهی آن اقدام شد. از هدف‌های پژوهش حاضر، دنبال کردن اهداف هرباریوم مرکزی ایران جهت مطالعه طرح جامع فلوریستیک مناطق رویشی ایران، شناخت کامل از پوشش گیاهی منطقه، برنامه‌ریزی اصولی در جهت شناخت ذخایر ژنتیک گیاهی و جلوگیری از انهدام گونه‌های گیاهی نادر و یا در معرض خطر است.

روش تحقیق

موقعیت منطقه مورد مطالعه:حوزه آبخیز فورک و درمیان در محدوده تقسیمات کشوری استان خراسان جنوبی در فاصله حدود 113 کیلومتری شمال شرق شهر بیرجند و جزو حوزه‌های مرزی است. وسعت کل این منطقه 11137 هکتار است. از نظر مختصات جغرافیایی در محدوده طول‌های ²38 ¢43 °59 تا ²33 ¢55 °59 شرقی و عرض‌های ²36 ¢46 °32 تا ²31 ¢54 °32 شمالی قرار گرفته است. این حوزه در فاصله 15 کیلومتری جنوب غرب شهر اسدیه قرار دارد. از نظر تقسیمات کشوری، این حوزه در دهستان درمیان قرار دارد و فاصله حوزه تا مرکز بخش (اسدیه) 16 کیلومتر و تا مرکز شهرستان حدود 113 کیلومتر است. تمام این مسیر آسفالت است. در حوزه درمیان 14 آبادی اعم از روستا و مزرعه وجود دارد که ساکنان آنها عموماً به کشاورزی و دامپروری مشغول هستند. بیشترین محصول کشاورزی آنها زرشک پلویی و عناب و به صورت پراکنده میوه‌جاتی نظیر هلو، گیلاس، سیب، توت، گلابی، آلبالو و به است. به علت چرای بی‌رویه و شدید اغلب نقاط مرتعی منطقه تخریب شده است. پوشش چیره گیاهی تپه‌ماهور‌های اطراف روستا عبارتند از: Artemisia spp.، Cousinia spp.، Peganum harmala و Serratula latifolia.

در برخی نقاط در دامنه‌های کوهستانی با وسعت محدود، لکه هایی از Atriplex griffithii و Moriera spinosa مشاهده می‌شود. در نواحی دشتی و مدخل ورودی حوزه آبخیز قبل از روستای فورک عناصر گیاهی غالب شامل Sophora pachycarpa، Peganum harmala و گیاهان یک‌ساله است که نشان از اوج تخریب منطقه دارد.

با توجه به گسترش راه‌های دسترسی و امکانات حمل و نقل و جابه‌جایی افراد، جمعیت اندکی در روستاها ساکن بوده، اغلب به حالت ترددی مزارع و اراضی کشاورزی را اداره می‌کنند و عموماً به مرکز بخش اسدیه رفت و آمد دارند یا در روستاهای بزرگی مانند درمیان و فورک زندگی می‌کنند. راه ارتباطی اغلب روستاها در داخل مسیل و کف بستر رودخانه ساخته شده و شنی است. از آبادی‌های مهم منطقه می‌توان به روستاهای درمیان، دادران، دوشینگان، سنگی دره، محمدآباد علیا، درسری، کلاته رجنعی، کلاته چهار حسنی، کلاته خونیک و کلاته میرزا اشاره نمود.

متوسط بارندگی سالانه حوزه فورک و درمیان 250 میلی‌متر است که بیشترین بارندگی ماهیانه حوزه درمیان مربوط به ماه اسفند است و در ماه‌های تیر و مرداد مقدار بارندگی بسیار ناچیز است.

اقلیم منطقه در روش آمبرژه اقلیم ارتفاعات و در روش دومارتن برای حوزه نیمه خشک تعیین شد. در روش منحنی آمبروترمیک نیز فاصله زمانی اردیبهشت تا آذر ماه منطبق بر دوره خشک محاسبه گردید.

خاک‌شناسی و زمین‌شناسی حوزه: با توجه به بررسی‌ها و مطالعات انجام شده حوزه مورد مطالعه از تیپ‌های ذیل تشکیل شده است:

تیپ کوهستان: شامل کوه‌هایی با ارتفاع کم، با شیب زیاد و دامنه‌های سنگی و از نظر مواد آلی بسیار فقیر است.

تیپ تپه: شامل تپه‌هایی با قله‌های مدوّر و درّه‌های متعدد و سطح اراضی همراه با سنگریزه، اغلب اراضی به صورت تپه‌های جداجدا است. درصد مواد خنثی‌شونده خاک نسبتاً زیاد بوده، مواد آلی آن اندک است.

تیپ فلات‌ها: شامل دشت‌های آبرفتی رودخانه ای است که در آن پستی و بلندی کمتری یافت می شود. شیب کم و سطح اراضی پوشیده از سنگریزه است. مواد اولیه خاک از سنگ آهک و ماسه سنگ است. بیشترین درصد واحدهای سنگی حوزه مورد مطالعه را واحد سنگی شیل و ماسه سنگ پوشش می‌دهد.

مطالعه پوشش گیاهی منطقه درمیان از اوایل بهار 1388 تا اواخر پاییز 1390 انجام شد. محدوده جغرافیایی مطالعاتی بر روی نقشه توپوگرافی با مقیاس 1:50000 مشخص شد (برگ 7955، سری k 551) و با توجه به شناخت قبلی از منطقه، نمونه‌برداری آغاز گردید. و به منظور نشان دادن موقعیت طبیعی رویشگاه گیاهان از شکل رویشی آنها عکس‌برداری شد. نمونه‌ها به پژوهشکده علوم گیاهی دانشگاه فردوسی مشهد و هرباریوم مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور (TARI) ارسال شد. شناسایی نمونه‌های گیاهی با فلورا ایرانیکا (Rechinger, 1963-2010)، فلور ترکیه (Davis, 1965-1988)، فلور عراق (Townsend and Guest, 1966-1985)، فلور ایران (Assadi, 1988-2010)، فلور رنگی ایران (Ghahreman, 1978-2007)، فلور یزد (Mozaffarian, 2000)، فلور خوزستان (Mozaffarian, 1999)، رده‌بندی گیاهی (Mozaffarian, 1994)، درختان و درختچه‌های ایران (Mozaffarian, 2005)، رُستنی‌های ایران (Mobayen, 1975-1995)، فرهنگ نام‌های گیاهان ایران (Mozaffarian, 1996) و سایر منابع فارسی موجود انجام شد. بخشی از نمونه‌های جمع‌آوری شده در هرباریوم دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران و بخش دیگر در هرباریوم مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور نگهداری می‌شود.

نتایج

منطقه درمیان نسبت به سایر مناطق استان خراسان جنوبی به دلیل کوهستانی بودن وشرایط اقلیمی خاص خود از تنوع فلوریستیکی بالایی برخوردار است. در پژوهش حاضر، یک گونه از جنس Ephedra متعلق به تیره Ephedraceae از بازدانگان مشاهده شد. سایر گونه‌های موجود در منطقه متعلق به نهاندانگان بودند. 40 تیره مربوط به نهاندانگان دو لپه‌ای و6 تیره به نهاندانگان تک‌لپه‌ای تعلق داشت. تیره Asteraceae با 44 گونه و 34 جنس بزرگ‌ترین تیره در منطقه است. سایر تیره‌ها به ترتیب فراوانی، تیره Brassicaceae با 24 گونه و 19 جنس، Poaceae با 19 گونه و 14 جنس، Papilionaceae با 19 گونه و 13 جنس، Chenopodiaceae با 16 گونه و 9 جنس، Lamiaceae با 15 گونه و 10 جنس و در مراتب بعدی تیره‌های کوچکتر قرار داشتند (شکل‌‌های 1و 3).

بیشترین تعداد گونه متعلق به جنس‌های Cousinia با 6 گونه، Astragalus و Euphorbia هر یک با 5 گونه و در مراتب بعدی جنس‌های Alyssum، BromuHyoscyamus، Nepeta، هر یک با 4 گونه، Artemisia، Acanthophyllum، Chenopodium، Galium، Salsola و Veronica هر یک با 3 گونه بودند.

طیف زیستی گیاهان غالب منطقه (شکل 2) تروفیت‌ها با 11 درصد و همی‌کریپتوفیت‌ها با 11 درصد و سایر اشکال آن به ترتیب به شرح زیر بود:

فانروفیت‌ها (9 درصد)، کامه‌فیت‌ها (6 درصد)، ‍‍ژئوفیت‌های پیازدار و ریزوم‌دار (هر کدام 2 درصد) و ژئوفیت‌های غده‌دار (1 درصد).

فهرست کامل گونه‌های حوزه فورک و درمیان به همراه نام فارسی، شکل رویشی، پراکندگی جغرافیایی، مصارف و کاربردهای آنها در پیوست 1 آمده است.

 

   

شکل 1- درصد تعداد گونه‌های 6 تیره بزرگ و مقایسه آنها با سایر تیره‌های موجود در منطقه درمیان. کامه‌فیت‌ها (ch)، ژئوفیت‌های پیازدار (Gb)، ژئوفیت‌های ریزوم‌دار (Gr)، ژئوفیت‌های غده‌دار (Gt)، همی‌کریپتوفیت‌ها (He)، فانروفیت‌ها (Ph)، تروفیت‌ها (Th).

شکل 2- درصد فراوانی اشکال زیستی گیاهان منطقه درمیان. کامه‌فیت‌ها (ch)، ژئوفیت‌های پیازدار (Gb)، ژئوفیت‌های ریزوم‌دار (Gr)، ژئوفیت‌های غده‌دار (Gt)، همی‌کریپتوفیت‌ها (He)، فانروفیت‌ها (Ph)، تروفیت‌ها (Th).

 

 

شکل 3- تعداد گونه‌های هر یک از تیره‌های موجود در حوزه آبخیز فورک و درمیان

 


بحث

از آنجا که تروفیت ها بیشترین و ژئوفیت‌ها کمترین شکل زیستی گیاهان منطقه را تشکیل می‌دهند نشانه سازگاری بیشتر تروفیت‌ها و عدم سازگاری کریپتوفیت‌ها در منطقه است. تروفیت ها در زمستان به صورت بانک بذر در خاک به سر برده، به علت سریع بودن چرخه زندگی و نداشتن تحمل زیاد به گرما با اوج افزایش دما خزان می‌کنند و ژئوفیت‌ها نیز با توجه به شرایط رویشی و کوتاه بودن دوره رشد ظاهری آنها کمترین درصد تیپ زیستی گیاهی منطقه را به‌خود اختصاص داده‌اند. وجود بارش‌های شدید کوتاه مدت، فقر پوشش گیاهی و لخت بودن سطح خاک ناشی از چرای بی‌رویه سبب افزایش فرسایش خاک شده است. در نتیجه، گونه‌های مناسب مرتعی و علوفه‌ای با تعدادی از گونه‌های فاقد ارزش اقتصادی و مهاجم نظیر: Artemisia sp.، Cousinia eryngioides، Serratula latifolia جایگزین شده‌اند.

 

سپاسگزاری

نگارندگان از آقای مهندس محمدرضا جوهرچی مسؤول هرباریوم پژوهشگاه گیاه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد و دست اندرکاران هرباریوم مرکزی ایران (مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور) به خاطر فراهم آوردن امکان شناسایی تعدادی از گونه‌های گیاهی قدردانی می‌نمایند.

یوست 1- فهرست گونه‌های منطقه فورک و درمیان. گونه‌های با فراوانی زیاد (D)، گونه‌های دارویی (M)، نادر (R)، مرتعی (P). پراکنش جغرافیایی: ایرانی-تورانی (Ir)، اروپا-سیبری (Eu)، صحرا-سندی (SS)، مدیترانه‌ای (Med)، چند ناحیه‌ای (Pr)، جهان‌وطن (Cos)، کاشته شده (Cult)، بوم‌زاد ایران (En). شکل‌های رویشی: کامه‌فیت‌ها (Ch)، ژئوفیت‌های پیازدار (Gb)، ژئوفیت‌های ریزوم‌دار (Gr)، ژئوفیت‌های غده‌دار (Gt)، همی‌کریپتوفیت‌ها (He)، فانروفیت‌ها (Ph)، تروفیت‌ها (Th).

توضیحات

پراکنش جغرافیایی

شکل رویشی

نام فارسی

نام تاکسون

 

 

 

 

Amaryllidaceae

D

Ir, Eu, SS

Gb

خیارک

Ixiolirion tataricum (Pall.) Herb.

 

 

 

 

Amarantaceae

 

Pr

Th

تاج خروس سبز رنگ

Amaranthus viridis L.

 

 

 

 

Anacardiaceae

M

Ir, SS

Ph

بنه

Pistacia atlantica Desf.

 

 

 

 

Apiaceae

M

Cult

Th

شوید

Anethum graveolens L.

M

Cult

He

کرفس وحشی

Apium graveolens L.

M

Cult

He

هویج فرنگی

Daucus carota L.

M, P

Ir

He

زول خراسانی

Eryngium bungei Boiss.

P

Ir

He

 

Eryngium noeanum Boiss.

M, P

Ir

He

گند کما

Ferula foetida (Bunge) Regel

M, P

Ir

He

کما

Ferula ovina (Boiss.) Boiss.

P

Ir

He

کمای بیابانی

Ferula szowitsiana DC.

P

Ir

He

 

Johreniopsis seseloides(C. A. Mey.) M Pimen.

P

Ir

Th

شن جار

Psammogeton canescens (DC.) Vatke.

P

Ir

He

کمای بیابانی

Schumannia karelinii (Bunge) Korov.

P

Ir

He

 

Zosima absinthifolia (Vent.) Link.

 

 

 

 

Asteraceae

M, P

En

He

بومادران جنوبی، شیرازی

Achillea eriophora DC.

D, M, P

Ir

He

بومادران

Achillea wilhelmsii C. Koch

D, M, P

Ir, Eu, Pr

He

تلخه گیجه

Acroptilon repens (L.) DC.

P

Ir

Th

فرچه سوگند، خارپنبه فرچه‌ای

Aegopordon berardioides Boiss.

 

Ir, Eu

Th

کهربایی تورانی

Amberboa turanica Iljin

M, P

Ir

Th

بابونه شفاف

Anthemis hyalina DC.

M, P

Ir

Th

بابونه کپه قرمز

Anthemis rhodocentra Iranshahr

D, M, P

Ir

Ch

درمنه کوهی

Artemisia aucheri Boiss.

P, D

En

Ch

درمنه خراسانی

Artemisia khorassanica Pod.

D, M, P

Ir

Ch

درمنه

Artemisia sieberi Besser

M

Ir

Th

تاتاری پرگل

Cardus pycnocephalus L.

P

Ir

He

گل گندم چمنزار

Centaurea iberica Trev. ex spreng.

D, M, P

Ir, Eu

He

کاسنی

Cichorium intybus L.

M, P

Ir, Eu

He

کنگر هرز- کنگر صحرایی

Cirsium arvense (L.) Scop.

P

Ir

He

کنگر انبوه

Cirsium congestum Fisch. & C. A. Mey. ex DC.

P

Pr, (Cos)

He

پیر بهارکی

Conyzanthus squamatus (Spreng.) Tamamsch.

P

Ir

He

هزار خار بیابانی

Cousinia congesta Bunge

D, P

Ir

He

هزار خار زولی

Cousinia eryngioides Boiss.

P, D

Ir

He

هزار خار خراسانی، هزار خار کپه تار عنکبوتی

Cousinia lachnosphaera Bunge

P

En

He

هزار خار گل کرکی، هزار خار کرک بساکی

Cousinia lasiandara Bunge

P

Ir

Th

هزار خار یخچالی

Cousinia lasiolepis Boiss.

P

Ir

He

هزار خار خوابیده

Cousinia prolifera Jaub. & Spach

 

Ir

Th

ریش قوش

Crepis sancta (L.) Babocok

 

Ir

Th

 

Cymbolaena griffithii (A. Gray) Wagenitz

P

Ir

He

شکر تیغال پشمالو

Echinops villosissimus Bunge

M, P

Ir

He

کنگر معمولی

Gundelia tournefortii L.

 

Ir

Th

قندرونی

Heteroderis pusilla (Boiss.) Boiss.

 

Ir

He

سوگند پر شاخه

Jurinea ramosissima DC.

P

Ir

Th

هزارپایی

Koelpinea linearis Pall.

M, P, D

Ir

Th

کاهوی نوک دراز

Lactuca glauciifolia Boiss.

M, P

Ir

He

کاهوی بیابانی، کاهوسای خاردار

Launaea acanthodes (Boiss.) O. Kuntze

P

Ir

Th

 

Oligochaeta minima (Boiss.) Briq.

 

Ir

He

خار پنبه ناجور خار

Onopordon heteracanthum C. A. Mey.

 

Ir

Th

فرچه‌ای

Outreya carduiformis Jaub. & Spach

M, D

Ir

He

کک کش بیابانی

Pulicaria gnaphalodes (Vent.) Boiss.

P

Ir

He

گاو چاق کن

Scariola orientalis (Boiss.) Sojak

 

Ir

Th

سفید خارک، سفید مژه

Schischkinia albispina (Bunge) Iljin

M, D

En

He

 

Sclerorhachis leptoclada Rech. f.

 

Ir

He

 

Senecio paulsenii. O. Hoffm.

D

Ir

He

گل گندمی

Serratula latifolia Boiss.

M

Ir, Eu, Med

He

خار مریم

Silybum marianum (L.) Gaerth.

M

Ir

He

شیر تیغک رطوبت پسند، شیر تیغک معمولی

Sonchus oleraceus L.

 

Ir

Th

 

Thevenotia persica DC.

D, M, P

Ir, Eu

He

شنگ

Tragopogon graminifolius DC.

 

 

 

 

Berberidaceae

M, D

Ir

Ph

زرشک زرافشانی

Berberis integerrima Bunge

 

 

 

 

Boraginaceae

 

Ir, Eu

Th

 

Anchusa ovate Lehm.

 

Ir

Th

 

Arnebia hispidissima (Lehm.) DC.

 

Ir

Th

گل عسلی برگ باریک

Arnebia linearifolia DC.

 

Ir

He

آفتاب پرست بیابانی

Heliotropium aucheri DC.

 

Ir

Th

 

Heterocaryum szovitsianum (Fisch. & Mey.) DC.

D

Ir

He

خار لنگری میوه ریز

Lappula microcarpa (Ledeb.) Grke

 

Ir

Th

 

Microparacaryum bungei (Boiss.) Khatamsaz

P

Ir, Eu

Th

 

Nonnea rosea (M B.) Link.

P, D

Ir, SS

He

 

Paracaryum rugulosum (DC.) Boiss.

 

 

 

 

Brassicaceae

 

Ir

Th

آتشین ارغوانی

Aethionema carneum (Banks & Soland.) B. Fedtsch.

M, P

Ir

Th

قدومه میوه کرکی

Alyssum dasycarpum Steph. ex Willd

M, D

Ir, Eu, SS

Th

قدومه سرنیزه‌ای

Alyssum lanceolatum Baumg.

P, D

Ir

Th

قدومه برگ باریک

Alyssum linifolium Steph. ex. Wild.

 

Ir

Th

قدومه پاکوتاه، قدومه لبه ‌‌دار

Alyssum marginatum Steud. ex Boiss.

M

Cult

He

شلغم

Brassica rapa L.

M, P, D

Ir

Th

کیسه کشیش

Capsella bursa-pastoris (L.) Medicus

D, M, P

Ir

He

ازمک

Cardaria draba (L.) Desv.

 

Ir, Eu

Th

 

Chorispora tenella (Pall.) DC.

 

Ir

Th

خردل سپری خارکی

Clypeola aspera (Grauer) Turill

 

Ir

Th

گوش خرگوش گرزی، گوش خرگوش ساقه محصور

Conringia perfoliata (C. A. Mey.) Busch.

M, P, D

Ir, Eu

Th

خاکشیر

Descurainia sophia (L.) Webb & Berth.

P, D

Ir

He

خاکشیر تلخ اصفهانی، خاکشیز تلخ بیابانی

Erysimum crassicaule (Boiss.) Boiss.

P

Ir

Th

خاکشیر تلخ بیابانی

Erysimum griffithianum Boiss.

 

Ir

Th

سر گنجشکی

Euclidium syriacum (L.) R. Br.

M, P

Ir, Eu

Th

 

Goldbachia laevigata (M B.) DC.

P

Ir

Th

وسمه بیابانی

Istatis minima Bge.

M, P

Ir, Eu, SS

He

موچه، ترتیزک برگ پهن

Lepidium latifolium L.

D, P

Ir, Eu, SS, Med

Th

شب بوی صحرایی

Malcolmia africana (L.) R. Br.

P

Ir

He

چلیپای مرتفع، چلیپای بنفش

Matthiola alyssifolia (DC.) Bornm.

P

Ir

Th

چلیپای غازپایی

Matthiola chenopodiifolia Fisch. & C. A. Mey.

 

Ir

Ch

خار مرجان

Moriera spinosa Boiss.

P

Ir

Th

ساماری ارمنستانی

Sameraria armena (L.) Desv.

M, P, D

Ir, Eu

Th

خاکشیر لندنی

Sisymbrium irio L.

 

 

 

 

Capparidaceae

D, M, P

Ir, Eu, SS

Ch

کور، کبر، لگجی

Capparis spinosa L.

 

 

 

 

Caprifoliaceae

 

Ir

Ph

شن

Lonicera nummulariifolia Jaub. & Spach

 

 

 

 

Caryophyllaceae

P

Ir

Ch

چوبک تنک

Acanthophyllum laxiusculum Schiman-Czeika

P

Ir

Ch

چوبک چرمی

Acanthopyhyllum sordidum Bunge ex Boiss.

P

Ir

Ch

چوبک زبر

Acanthopyyllum squarrosum Boiss.

 

Ir, SS, Med

Th

دانه مرغ دو شاخه‌ای

Cerastium dichotomum L.

 

Ir

Th

دانه مرغ متورم

Cerastium inflatum Link ex. Desf.

 

Ir, Eu

Th

علف فتق نقره‌ای

Herniaria incana Lam.

 

Ir, Eu, Med

Th

 

Holosteum umbellatum L.

D

Ir

Th

جو گندمک طالشی

Lepyrodiclis holosteoides (C. A. Mey.) Fenzl ex Fisch. & C. A. Mey.

 

Ir

He

گندمکی کوهی

Mesostemma kotschyanum (Fenzl) Vved.

 

Ir, Eu, SS, Med

Th

زمین گستر دو پرچمی

Spergularia diandra (Guss.) Helder. & Sart.

P

Ir

Th

گندمک بیابانی

Stellaria blatteri Mattf.

M, P

Ir

Th

صابونک دندانه زرد

Vaccaria oxyodonta Boiss.

 

 

 

 

Chenopodiaceae

D, P

Ir

Th

سلمکی یکساله، سلمکی درخشان

Atriplex aucheri Moq.

P

Ir

Ch

سفید جاج، سلمکی گچ دوست

Atriplex griffithii (Moq.) Aellen

P

Ir

He

سلمکی ساقه سفید

Atriplex leucoclada (Boiss.) Aellen

P

Ir

Th

سر شاخی، تازی تیکانی

Ceratocarpus arenarius L.

D, M, P

Ir, Eu

Th

سلمه تره، سلمک

Chenopodium album L.

M, P

Ir

Th

سلمک اورشلیمی، درمنه ترکی

Chenopodium botrys L.

 

Ir

Th

 

Chenopodium glaucum L.

P

Ir

Th

 

Chenopodium vulvaria L.

P

Ir

Ch

برگ نقره‌ای، برگ آردی

Krascheninnikovia ceratoides (L.) Gueldenst.

P

Ir

Th

 

Girgensohnia oppositiflora (Pall.) Fenzl in Ledb.

P

Ir

Ch

عجوه گوشک ‌دار

Halothamnus auriculus (Maq.) Botsch.

P

Ir, Eu, Cult

Th

جاروی قزوینی

Kochia scoparia (L.) Scharad.

P

Ir

He

خارکو، شوخ

Noaea mucronata (Forssk.) Aschers. et Schweinf.

P

Ir

He

شور گچ دوست، شور بوته‌ای

Salsola dendroides Pall.

P

Ir

Th

شور سدی

Salsola nitraria Pall.

P

Ir

Ch

شور بیابانی، بهوه شور

Salsola tomentosa (Maq.) Spach.

 

 

 

 

Convolvulaceae

M, P, D

Pr (Cos)

He

پیچک، پیچک صحرایی

Convolvulus arvensis L.

M, P

Ir, Med

He

پیچک برگ کرکی

Convolvulus pilosellifolius Desr.

 

 

 

 

Cyperaceae

P

Ir

Gr

جگن

Carex physodes M B.

P

Pr (Cos)

Gr

اویارسلام

Cyperus rotundus L.

 

 

 

 

Dipsaceae

M, P

Ir, SS

Th

طوسک زاگرسی، طوسک صحرایی

Scabiosa olivieri Coult.

 

 

 

 

Elaeagnaceae

M

Cult

Ph

سنجد

Elaeagnus angustifolia L.

 

 

 

 

Ephedraceae

 

Ir

Ph

ارمک بیابانی، ارمک آسیای مرکزی

Ephedra strobilaceae Bge. ex Lehm.

 

 

 

 

Euphorbiaceae

P

Ir

He

فرفیون رفیع، فرفیون بوته‌ای

Euphorbia boisseriana (Woron.) Prokh.

P

Ir

He

فرفیون گردنه بشم

Euphorbia buhsei Boiss.

D, P

Ir

He

فرفیون شاهرودی

Euphorbia bungei Boiss.

M, P

Pr (Cos)

Th

شیرسک، فرفیون

Euphorbia helioscopia L.

P

Ir,SS.

Ch

فرفیون ترکه‌ای، فرفیون خشبی

Euphorbia osyridea Boiss.

 

 

 

 

Frankiniaceae

 

Ir, SS, Med

Th

شبنمی

Frankinia pulverulenta L.

 

 

 

 

Fumariaceae

M, P, D

Ir

Th

شاه تره بی کا سبرگ

Fumaria asepala Boiss.

 

 

 

 

Geraniaceae

M

Ir

Gt

اَدمک

Bieberstenia multifida DC.

P

Ir, Eu, SS

Th

نوک لک لکی هرز

Erodium cicutarium (L.) L'Her. ex Aition

M, P

Ir

Th

نوک لک لکی تیز

Erodium oxyrrhynchum MB.

P

Ir, Eu, Med

Gt

سوزن چوپان غده‌‌دار

Geranium tuberosum L.

 

 

 

 

Iridaceae

M, P

Ir

Gr

زنبق صحرایی، زنبق بیابانی

Iris songarica Schrenk.

 

 

 

 

Juglandaceae

M, P, D

Cult

Ph

 

Juglans regia L.

 

 

 

 

Juncaceae

 

Ir, Eu, SS, Pr

Gr

سازوی شلاقی

Juncus inflexus L.

 

 

 

 

Lamiaceae

P

Ir

He

سنبل بیابانی

Eremostachys macrophylla Montbr. & Auch.

D, M, P

En

Ch

گل اروانه بزقی

Hymenocarter platystegius Rech. f.

M

Ir, SS

Th

 

Lallemantia royleana (Benth.) Benth.

M

Pr (Cos)

Th

گزنه سای ساقه آغوش

Lamium amplexicaule L.

M, D

Ir, Eu

He

فراسیون ناجور دندان

Marrubium anisodon C. Koch

D, P

Ir, Eu

He

پونه، پودنه

Mentha longifolia (L.) Hudson

M, P, D

Ir

Th

پونه سای برگه‌‌دار

Nepeta bracteata Benth.

P

Ir

Th

پونه سای بیابانی، پونه سای اصفهانی

Nepeta ispahanica Boiss.

P

Ir

Th

پونه سای شیرین

Nepeta saccharata Bunge

M, P, D

Ir

Th

پونه سای مرزه‌ای

Nepeta satureioides Boiss.

M, P

Ir

He

مریم گلی لوله‌ای

Salvia macrosiphon Boiss.

 

Ir

Th

 

Thuspeinanta brahuica (Boiss.) Briq.

 

Ir

Th

 

Thuspeinantha persica (Boiss.) Briq.

M, P, D

Ir, Eu

He

کاکوتی کوهی، مشک طزامشک

Ziziphora clinopodioides Lam.

M, P, D

Ir, Eu

Th

کاکوتی

Ziziphora tenuior L.

 

 

 

 

Liliaceae

P

Ir, Eu

Gb

پیاز بیابانی، پیاز دنایی

Allium borszczowii Regel

R, P

Ir, Eu

Gb

پیاز خزری

Allium caspium pall.

M, P

 

Gb

پیاز خوراکی

Allium vineal L.

P

Ir

Gr

سریش لیمویی

Eremurus luteus Baker

 

Ir

Gb

لاله هفت رنگ

Tulipa biflora Pall.

 

 

 

 

Malvaceae

M, P

Pr (Cos)

He

پنیرک معمولی

Malva neglecta Wallr.

M, P

Ir, Eu, Med

He

پنیرک قرمز، پنیرک

Malva sylvestris L.

 

 

 

 

Moraceae

M, D

Ir, Cult

Ph

توت سفید، توت هراتی

Morus alba L.

 

 

 

 

Papaveraceae

M, P

Ir, Eu, SS

Th

شاه تره‌ای، زرده شاه تره

Hypecoum pendulum L.

P

Ir

Th

شقایق زیبا

Glaucium elegans Fisch. & C. A. Mey.

D, P

Ir

Th

خشخاش فرفره‌ای

Papaver decaisnei Hochst. & Steud. ex Boiss.

M, P

Ir, SS

Th

گل عروسک بنفش

Roemeria hybrida (L.) DC.

P

Ir

Th

گل عروسک

Roemeria refracta DC.

 

 

 

 

Papilionaceae

M, P, D

Ir

He

خارشتر ایرانی، ترنجبین

Alhagi persarum Boiss. & Bubse

 

Ir

He

 

Astragalus campylanthus Boiss.

 

Ir

Th

 

Astragalus campylorrhynchus F. & M.

 

Ir

He

 

Astragalus (choronopus) Jesdianus Boiss & Buhse.

 

Ir

He

 

Astragalus Pellitus (Bunge.)

P

Ir

Th

 

Astragalus tribuloides Delile

D

En

He

نخود کوهی، نخود پیچکی

Cicer spiroceras Jaub. & Spach

 

Ir

He

اسپرسی گسترده

Hedysarum wrightianum Aitch. & Baker

P

Cult

Th

خلر

Lathyrus sativus L.

 

Ir, Eu

Th

عدس شیرازی، عدس شرقی

Lens orientalis (Boiss.) Hand. -Mzt.

P, D

Pr (Cos)

He

یونجه رازکی، یونجه سیاه

Medicago lupulina L.

M, P

Pr (Cos)

He

یونجه

Medicago sativa L.

M, P

Pr (Cos)

He

یوننجه زرد، اکلیل الملک

Melilotus officinalis (L) Pall.

P

Ir

Th

اسپرس بیابانی

Onobrychis aucheri Boiss.

D

Ir

He

گون آسای مغروق، گون آسای خاکستری

Oxytropis immersa (Baker) Bunge ex B. Fedtsch.

M, P, D

Ir

He

تلخ بیابان بیابانی، تلخ بیابان نیام کلفت

Sophora pachycarpa C. A. Mey.

P

Med, Pr (Cos), Cult

He

شبدر برسیم

Trifolium alexandrinum L.

M, P, D

Med, Pr (Cos)

He

شبدر سفید، شبدر خزنده

Trifolium repens L.

P

En

He

شنبلیله بیضوی، شنبلیله شیرازی

Trigonella elliptica Boiss.

 

 

 

 

Plataginaceae

M, D

Pr

He

بارهنگ سرنیزه‌ای، کاردی

Plantago lanceolata L.

M

Pr

He

بارهنگ

Plantaga major L.

 

 

 

 

Platanaceae

 

Ir, Eu, Cult

Ph

چنار

Platanus orientalis L.

 

 

 

 

Plumbaginaceae

 

Ir, Eu

Ch

شصت عروسان بوته‌ای

Limonium suffruticosum (L.) O. Kuntze

 

 

 

 

Poaceae

P

Ir, SS, Med

Th

 

Avena sterilis L.

 

Ir, Eu, Med

Th

 

Boissiera squarrosa (Banks & Soland.) Nevski

D, P

Ir, Eu

Th

جارو علفی هرز، جارو علفی تالشی

Bromus danthoniae Trin.

D, P

Ir, Eu, SS, Med

Th

جارو علفی اسپانیایی

Bromus madritensis L.

P

Ir, Eu, Med

Th

جارو علفی نازا

Bromus sterilis L.

P, D

Pr (Cos)

Th

جارو علفی بامی، علف بام

Bromus tectorum L.

 

Ir, Eu, Med

G.r

علف نی

Calamogrostis pseudophragmites (Hall. F.) Koel.

M, P

Pr (Cos)

G.r

مَرغ

Cynodon dactylon (L.) Pers.

P

Pr (Cos), Med

Th

پنجه کلاغ هرز، پنجه کلاغ

Digitaria sanguinalis L.

 

Ir

Th

بیابان گندمی مصری

Eremopyrum bonaepartis (Spreng.) Nevski

 

Ir

Th

 

Henradia persica (Boiss.) C. E. Hubb.

D, P

Ir

Th

جو شوره زار، جو ساحلی

Hordeum glaucum Steud.

P

Ir, Eu, Med

Th

جو خودروی، جوی وحشی

Hordeum spontaneum C. Koch

P

Pr (Cos)

Th

چچم پرگل

Lolium multiflorum Lam.

P

Ir, Eu

Th

چچم شکننده، چچم سخت

Lolium rigidum Gaudin

P

Ir

He

ملیکا

Melica persica Kunth

 

Ir

He

برنج دنایی

Oryzopsis molinioides (Boiss.) Hack. ex paulsen

P

Ir, Eu

Gb

چمن پیازک‌دار

Poa bulbosa L.

P

Pr (Cos)

Th

ارزنی سبز، گاورس سبزرنگ، چسبک

Setaria viridis (L.) P. Beauv.

 

 

Th

 

Polygonaceae

D, P

Pr (Cos)

Th

هفت‌بند شن دوست

Polygonum arenastrum Boreau.

P

Ir

Th

هفت‌بند نقره‌ای

Polygonum argyrocoleon Steud. ex kunze

P

Ir, SS

Th

هفت‌بند واریزه‌ای، هفت‌بند دنایی

Polygonum molliaeforme Boiss.

P

Ir

Ph

پرند

Pteropyrum aucheri Jaub. & Spach

 

Ir, Eu, SS

He

ترشک دندانه‌دار

Rumex dentatus L.

 

 

 

 

Ranunculaceae

M, P

Ir

Th

آنمون

Anemone biflora DC.

M, D

Ir, Med, Eu

Ph

کلک، کلماتیس شرقی

Clematis orientalis L.

P

Ir, Eu

Th

زبان در قفای چروک‌دار

Consolida rugulosa (Boiss.) Schrod.

P

Ir

Th

زبان در قفای بلوچستانی

Consolida stocksiana (Boiss.) Neveski

 

Ir. Eu, SS

Th

سیاهدانه هرز

Nigella arvensis L.

 

Ir, Med

He

برگ سدابی کوهی

Thalictrum isopyroides C. A. Mey.

 

 

 

 

Resedaceae

M, P

Pr (Cos), Med

He

ورث

Reseda lutea L.

M

Ir, Eu, SS

He

ورث زرد نما، ورث زرد چهره

Reseda luteola L.

 

 

 

 

Rhamnaceae

M

Cult

Ph

عناب

Ziziphus jujuba Miller.

 

 

 

 

Rosaceae

M

Ir, SS, Med, Cult

Ph

بادام تلخ، بادام شیرین

Amygdalus communis L.

M, P

Ir

Ph

بادام کوهی، ارژن

Amygdalus scoporia Spach

M

Ir, SS, Cult

Ph

زردآلو، قیسی

Armeniaca vulgaris Lam.

M

Cult

Ph

آلبالو

Cerasus vulgaris Miller

M

Cult

Ph

به، شاه به، به جنگلی

Cydonia oblonga Miller

 

Cult

Ph

سیب

Malus commonis DC.

M

Ir, Cult

Ph

نسترن زرد،رز معطر

Rosa foetida J. Herrmann.

 

Ir, Cult

Ph

نسترن شیرازی، رز عنبر

Rosa moschat J. Herrmann

M, P

Ir, Eu, SS

He

توت روباهی

Sanguisorba minor Scop.

 

 

 

 

Rubiaceae

M

Ir

He

زبرینه کوهستانی، زبرینه انبوه

Asperula glomerata (M. B.) Griseb.

 

Ir, SS, Med

Th

زیبا سپر

Callipeltis cucularia (L.) Stev.

M, P

Pr (Cos)

Th

بی تی راخ

Galium aparine L.

P

Ir, Eu

He

شیر پنیر گسترده

Galium humifusum M. B.

P

Ir, Eu

Th

شیر پنیر سه شاخی

Galium tricornutum Dandy

 

Ir

Ch

 

Rubia rigidifolia Pojark.

M

Ir, Eu

He

روناس

Rubia tinctorium L.

 

 

 

 

Rutaceae

 

Ir

He

سدابی سبزواری

Haplophyllum pedicellatum Bunge ex Boiss.

 

 

 

 

Salicaceae

M

Ir, Med, Cult

Ph

شالک، تبریزی

Populus nigra L.

 

Ir, Cult

Ph

زردبید

Salix acmophylla Boiss.

M

Ir,SS, Cult

Ph

بیدمشک

Salix aegyptiaca L.

 

 

 

 

Scrophulariaceae

 

Ir

Th

نامیمونی

Leptorhabdos parviflora (Benth.) Benth.

M, P

Ir

He

کتانی بیابانی

Linaria michauxii Chav.

M, P

Ir

He

گل میمونی سازویی، گل میمونی شیاردار

Scrophularia striata Boiss.

M

Ir

He

سیزاب آبی

Veronica anagallis-aquatica L.

M

Pr (Cos)

Th

سیزاب پاپیتالی، سیزاب برگ عشقه‌ای

Veronica hederifolia L.

M

Ir

Th

سیزاب اصفهانی

Veronica macropoda Boiss.

 

 

 

 

Solanaceae

D, P

Ir

He

بذرالبنج تارعنکبوتی

Hyoscyamus arachnoideus Pojark.

M, P, D

Ir, Eu, SS

Th

بذرالبنج کوتاه، بذرالبنج یک ساله

Hyoscyamus pusillus L.

P

Ir, Eu

He

بذرالبنج مشبک

Hyoscyamus reticulatus L.

P

Ir, SS

He

بذرالبنج خوابیده

Hyoscyamus senecionis Willd.

 

Ir, Eu

Ph

دیو خار مجاری، گرگ تیغ

Lycium ruthenicum Murr.

M

Pr (Cos)

Th

تاج ریزی، سگ انگور

Solanum nigrum L.

 

 

 

 

Tamariaceae

 

Ir

He

گل گزی خزری

Reamuria alternifolia (Labill.) Britt.

M, P, D

Ir, Eu

Ph

گز پرشاخه

Tamarix ramosissima Ledeb.

 

 

 

 

Valerianaceae

 

Ir

Th

شیرینک بغدادی، شیرینک بال‌دار

Valerianella dufresnia Bge. ex Boiss.

 

Ir

Th

شیرینک نوک تیز

Valerianella oxyrrhyncha Fisch. & C. A. Mey.

 

Ir

Th

 

Valerianella szowitsiana Fisch. & C. A. Mey.

 

Ir

Th

شیرینک سه باله، شیرینک یزدی

Valerianella triplaris Boiss. & Buhse

 

 

 

 

Zygophyllaceae

M, P, D

Ir, SS

He

اسفند

Peganum harmala L.

P

Ir, SS

He

خارخسک بیابانی

Tribulus longipetalus Viv.

 

 

 

 

منابع

Assadi, M. (Ed.) (1988-2010) Flora of Iran. vols. 1-65. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran (in Persian).

Davis, P. H. (Ed.) (1965-1988) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. vols. 1-9. Edinburgh University Press, England.

Ghahreman, A. (1978-2007) Flora of Iran in natural colours. vols. 1-26. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran.

Mobayen, S. (1975-1995) Flora of Iran vascular plants. vols. 1-4. Tehran University Press, Tehran (in Persian).

Mozaffarian, V. (1994) Plant systematics. Nashr Danesh Emrouz, Tehran (in Persian).

Mozaffarian, V. (1996) Dictionary of Iranian plant names. Farhang Moaser Publishers, Tehran (in Persian).

Mozaffarian, V. (1999) Flora of Khuzestan. Research Center of Natural Resource and Husbandry of Khuzestan, Ahwaz (in Persian).

Mozaffarian, V. (2000) Flora of Yazd. Yazd Publishers, tehran (in Persian).

Mozaffarian, V. (2005) Trees and shrubs of Iran. Farhang Moaser Publishers, Tehran (in Persian).

Rechinger, K. H. (Ed.) (1963-2010) Flora Iranica. vols. 1-175. Akademische Druck-U Verlagsanstalt, Graz.

Townsend, C. C. and Guest, E. (1966-1985) Flora of Iraq. vols. 1-9. Ministry of Agriculture and Agrarian Reform, Baghdad.