بررسی فلوریستیک، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان اراضی ماندابی (wetlands)، دامنه‌های شمالی و شرقی سبلان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل، اردبیل، ایران

2 مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران، ایران

3 مؤسسه گیاه‌شناسی آکادمی ملی علوم جمهوری آذربایجان، باکو، جمهوری آذربایجان

4 گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

چکیده

در دامنه‌های شمالی و شرقی کوهستان سبلان که اقلیمی نیمه‌خشک دارد، آبگیر‌ها و مانداب‌های متعددی وجود دارد که بررسی فلور در این مناطق از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا آگاهی از فهرست گیاهان، راهنمای مفیدی برای مدیریت زیست-محیطی و اکولوژیک این مناطق به حساب می‌آید. در این مطالعه، فلور، شکل ‌زیستی و پراکنش جغرافیایی گونه‌های موجود بررسی و معرفی شده است، در طی دوره رویش (سال‌های 1387 تا 1388) با جمع‌آوری گونه‌های‌ گیاهی موجود در منطقه و شناسایی آنها بر اساس منابع، فهرست گونه‌های گیاهی سبلان تهیه شد. نتایج نشان داد در منطقه مورد بررسی در مجموع 216 گونه گیاهی متعلق به 128 جنس و 36 تیره گیاهی شناخته شده است. تیره Poaceae با 25 جنس و 46 گونه، Astraceae با 11 جنس و 19 گونه، Fabaceae با 9 جنس و 18 گونه و Brassicaceae با 12 جنس و 15 گونه بیشترین تعداد گونه را دارا هستند. همچنین، بر اساس سیستم طبقه‌بندی Raunkiaer (1934) به ترتیب 22 درصد گیاهان تروفیت، 30 درصد کریپتوفیت، 46 درصد همی‌کریپتوفیت و 2 درصد کامفیت‌ها در منطقه می‌روید. از نظر پراکندگی جغرافیایی گیاهان، 44/44 درصد چند ناحیه‌ای، 83/20 درصد اروپا-سیبری/مدیترانه‌ای/ایرانی-تورانی، 74/15 درصد اروپا-سیبری/ایرانی-تورانی، 7/3 درصد اروپا-سیبری، 32/2درصد مدیترانه‌ای/ایرانی-تورانی، 56/5 درصد گونه‌های بوم‌زاد ایران و 41/7 درصد گونه‌های شناسایی نشده‌اند. با توجه به اینکه اقلیم منطقه تحت تأثیرجریان‌های سیبری، هیرکانی و اندکی مدیترانه‌ای است، بنابراین عناصر رویشی منطقه مورد بررسی به منطقه رویشی اروپا-سیبری و پس از آن عناصر رویشی اروپا-سیبری، ایرانی-تورانی تعلق دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Study on floristic, life form and plant chorology of wetlands in northern and eastern slopes of Sabalan mountains

نویسندگان [English]

  • Jaber Sharifi 1
  • Adel Jalili 2
  • Shakir Gasimov 3
  • Alireza Naqinezhad 4
  • Farzaneh Azimi Motem 1
1 Institute of Agriculture and Natural Resources, Ardabil, Iran
2 Research Institutes of Forests and Rangelands, Tehran, Iran
3 Azerbaijan National Academy of Science, Central Botanical Garden, Baku, Azerbaijan Republic
4 Department of Biology, Faculty of Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
چکیده [English]

In the northern and the eastern slopes of Sabalan mountains which has a semi-aria climate. There were several pools, and wetlands and the study of the flora in these areas is important. Identification of plants provide useful guidelines for environmental and ecological management. In this study, flora, life form and chorology the species were studied and introduced. During vegetation growth, from 2008 to 2009 we collected and identified plant species in the region, and floristic list was provided. The results showed that totally, there were 216 plant species that belonged to 128 genera and 36 families in the studied area. The flora of these regions included 216 plant species that belonged to 128 genera and 36 families. Poaceae family including 25 genera and 46 species, Astraceae family with 11 genera and 19 species, Fabaceae family with 9 genera and 18 species and Brassicaceae family with 12 genera and 15 species, had the highest number of species. Also according to the classification Raunkiaer system (Raunkiaer, 1934) there were 22%. Therophytes, 30% Cryptophytes, 46% Hemicryptophytes, and 2% Chamaephytes. From view point of plant chorology, were formed in: 44.44% Pluriregional, 20.83% Europa-Siberian, Irano-Turanian and Mediterranean, 15.74% Europa-Siberian, Irano-Turanian, 3.7% Europa-Siberian, 2.32% Irano-Turanian and Mediterranean, 5.56% Indemic for Iran and 7.41% of species were not identified. Considering that the region climate affected by Siberian, Hyrkaniane and Mediterranean climate therefore the most vegetative elements in this study region belonged to Europa-Siberian and Europa-Siberian, Irano-Turanian, respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Flora
  • Life forms
  • Chorology
  • Vegetative elements
  • Sabalan

مقدمه

مانداب‌ها (wetlands) نتیجه ذخیره انباشت رطوبت در گودی‌های مناطقی با پستی و بلندی و تجلی زه‌آب زیر‌قشری در اراضی پست است. مانداب‌ها معمولاً به تغییرات رژیم‌های مختلف آبی وابسته‌اند، مانداب‌های شیب‌های شمالی و شرقی سبلان که به صورت تالاب، برکه، چمن‌زارهای مرطوب و اراضی زه‌دار باتلاقی هستند، با توجه به تعداد، وسعت و پراکنده بودن مانداب‌ها در منطقه سبلان، مطالعات فلوریستیکی که تاکنون در منطقه کوهستانی سبلان و یا مناطق مشابه انجام گرفته، به صورت کم و پراکنده بوده‌اند که می‌توان به تحقیقات زیر اشاره نمود:

نقی‌نژاد (1386) در بررسی اکولوژی مانداب‌های شیب جنوبی البرز مرکزی، پوشش گیاهی آن مناطق را به دو گروه کلی، شامل مانداب‌های آبزی (aquatic) و نم‌زار (telmatic) تفکیک نموده است. گروه آبزی دارای گونه‌های انحصاری و یا ترجیحی مانند:Hippuris vulgaris،Eleocharis palustris subsp. palustrisوChara sp.؛وگروه نم‌زار دارای گونه‌های انحصاری و یا ترجیحی مانند: Carex orbicularis subsp. kotschyana،Ranunculus amblyolobus،Juncus inflexus،Blysmus compressus subsp. compressus، Poa pratensis،Agrosis stoloniferaوEquisetum palustris هستند.

در میان گروه بزرگ نم‌زارها سه زیر گروه اصلی: چشمه‌سارها (spring)، تورب‌زارها (mire) و چمن‌زارهای مرطوب (wet meadow) تشخیص داده شده‌‌اند.

Klein و Lacoste (1995) نخستین محققانی بودند که پوشش گیاهی تعدادی از زیستگاه‌های ماندابی شیب جنوبی البرز را مطالعه نمودند، در نتایج، جوامع لکه‌ای Carex orbicularis subsp. kotschyana به عنوان عنصر اصلی گیاهی ویژه مانداب‌های آن منطقه معرفی شده است.

Kamrani و همکاران (2011) ارتباط بین عوامل محیطی و پوشش گیاهی مانداب‌های شیب‌های جنوبی کوهستان البرز غربی را مطالعه نمودند. نتایج تحقیقات آنها نشان داد که با افزایش ارتفاع، گونه‌های گیاهی با شکل زیستی ژئوفیت‌ها و گونه‌های بوم‌زاد افزایش داشتند، ولی اسیدیته و میزان هدایت الکتریکی خاک کاهش نشان می‌دهند.

اکبرلو (1388) جوامع گیاهی چمن‌زارهای شمال غربی منطقه چالدران در آذربایجان غربی را بررسی نمود. تحقیقات وی نشان داد که از گونه‌های موجود، تعداد ۸۳ گونه در داخل پلات‌ها مشاهده شدند که به ۶۷ جنس و ۲۶ تیره تعلق دارند. بیشترین گونه‌ها متعلق به تیره گندمیان است. شکل‌های زیستی غالب در ترکیب گیاهی، همی‌کریپتوفیت‌ها، تروفیت‌ها و ژئوفیت‌ها هستند.

قهرمان و همکاران (1383) رویشگاه و فلور منطقه ساحلی چمخاله-جیرباغ و تالاب ساحلی امیرکلایه در استان گیلان را مطالعه نموده‌اند. در این مطالعه، 320 گونه گیاهی مربوط به 213 جنس و 76 تیره گیاهی شناسایی شده است.

جوانشیر (1368) پوشش گیاهی مراتع سبلان را مطالعه نمودد. در این مطالعه مجموعاً 470 گونه گیاهی مربوط به 255 جنس و60 تیره شناسایی شده که تیره بقولات با 70 گونه، تیره مرکبان با 64 گونه و تیره گندمیان با 58 گونه، بزرگترین تیره‌های گیاهی آن منطقه محسوب می‌شوند. بررسی این پژوهش با هدف مطالعه فلوریستیک، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان موجود در اراضی ماندابی دامنه‌های شمالی و شرقی سبلان انجام شده است.

 

مواد و روش‌ها

منطقه مورد مطالعه در شمال شرقی ایران در شیب‌های شمالی و شرقی کوهستان‌های سبلان با مختصات جغرافیایی َ23 °47 تا َ42 °48 طول شرقی و 55َ °37 تا َ53 °38 عرض شمالی، و در ارتفاع 1340 تا 3000 متری بالاتر از سطح دریای آزاد واقع شده است (شکل 1). اقلیم منطقه بر اساس طبقه‌بندی آمبرژه نیمه‌خشک، سرد تا فرا‌سرد با میانگین بارندگی سالانه 360 میلی‌متر است. بیشترین میزان بارش مربوط به فصل پاییز و زمستان و بیشتر به صورت برف است، با افزایش ارتفاع میزان بارندگی افزایش و دما کاهش می‌یابد. پوشش گیاهی منطقه شامل ریختارهای ژئوفیت، رطوبت‌پسند، صخره روی و بوته‌ای است.

 

 

 

شکل 1- موقعیت منطقه مورد مطالعه نسبت به کشور و محل‌های نمونه‌برداری که با علامت  مشخص گردیده است.

 


روش تحقیق

به منظور مطالعه فلوریستیک، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان موجود در اراضی ماندابی در شیب‌های شمالی و شرقی سبلان، ابتدا اراضی ماندابی با استفاده از عملیات صحرایی و نرم‌افزار اینترنتی Google Earth شناسایی و در عرصه موقعیت آنها با دستگاه موقعیت‌یاب (GPS) ثبت شد، سپس بر روی نقشه پایه انتقال یافت. به منظور شناسایی گونه‌ها در فصل‌های مختلف در مرحله رشد کامل گیاهان، نسبت به جمع‌آوری گونه‌ها اقدام گردید. پس از پرس و خشک شدن، نمونه‌ها با استفاده از فلورا ایرانیکا (Rechinger, 1963-2005)، فلور ترکیه (Davis, 1965-1988) ، فلور عراق (Townsend et al., 1966-1985)، فلور شوروی (Komarov, 1934-1954)، فلور رنگی ایران (قهرمان، 1357-1378)، فلور ایران (اسدی و همکاران، 1378-1389). گون‌های ایران (معصومی، 1365 و 1384) شناسایی شدند. همچنین، پراکنش جغرافیایی عناصر گیاهی با استفاده از منابع:
فلورا ایرانیکا و Takhtajan (1986) و شکل زیستی گیاهان جمع‌آوری شده بر اساس سیستم طبقه‌بندی Raunkiaer (1934) تعیین گردید. نمونه‌های گیاهی جمع‌آوری شده درهرباریوم مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل ثبت و نگهداری می‌شوند.

 

نتایج

نتایج حاصل از بررسی فلور اراضی ماندابی دامنه‌های شمالی و شرقی سبلان، شناسایی 216 گونه گیاهی متعلق به 128 جنس و 36 تیره گیاهی بود. تیره Poaceae با 25 جنس و 46 گونه، Asteraceae با 11 جنس و20 گونه، Fabaceae با 9 جنس و 19 گونه و Brassicaceae با 12 جنس و 16 گونه مهم‌ترین تیره‌های گیاهی منطقه محسوب می‌شوند.

 

شکل 2- تیره‌های گیاهی غالب در مانداب‌های شمالی و شرقی سبلان بر اساس تعداد جنس و گونه موجود در هر تیره

 

شکل زیستی گیاهان در چگونگی گذر از شرایط نامساعد محیطی در مانداب‌های شیب‌های شمالی و شرقی سبلان به شرح زیر است:

22 درصد گیاهان تروفیت، 30 درصد کریپتوفیت، شامل: ژئوفیت پیازدار، ژئوفیت بنه‌دار، ژئوفیت ریزم‌دار و گیاهان رطوبت‌پسند و شناور، 46 درصد همی‌کریپتوفیت و 2 درصد کامفیت‌ها می‌رویند.

 

شکل 3- شکل زیستی گیاهان در مانداب‌های شیب‌های شمالی و شرقی سبلان

 

بر اساس نتایج حاصل از بررسی پراکنش جغرافیایی گونه‌ها با استفاده از فلورهای مذکور در روش تحقیق، از نظر طیف پراکنش گیاهان از مجموع 216 گونه، 44/44 درصد چند ناحیه‌ای، 83/20 درصد اروپا-سیبری/مدیترانه‌ای/ایرانی-تورانی، 74/15 درصد اروپا-سیبری/ایرانی-تورانی، 7/3 درصد اروپا-سیبری، 32/2 درصد مدیترانه‌ای/ایرانی-تورانی، 56/5 درصد گونه‌های بوم‌زاد ایران و 41/7 درصد گونه‌های شناسایی نشده هستند (شکل 4).

 

شکل 4- فراوانی نسبی پراکنش جغرافیایی گیاهان مانداب‌های شیب‌های شمالی و شرقی سبلان. ES: اروپا-سیبری؛ IT: ایرانی-تورانی؛ M: مدیترانه‌ای؛ PI: چند ناحیه‌ای؛ EN(Iran): بوم‌زاد ایران؛ U: شناسایی نشده.

 

 

 

 

 

 

 

 

بحث و نتیجه‌گیری

دامنه‌های شمالی و شرقی سبلان به علت برخورداری از شرایط خاص توپوگرافی و واقع شدن در مسیر جریانان‌های سرد و مرطوب سیبری، مدیترانه و خزری، دارای منابع غنی رطوبتی است (جوانشیر، 1368). فلور مانداب‌های آن از لحاظ ریختاری و تنوع، تفاوت های بارزی با سایر مراتع اطراف دارند. بر اساس بررسی‌های انجام یافته، در مجموع 216 گونه گیاهی از رویشگاه‌های مورد مطالعه شناسایی و به ثبت رسیده است (جدول 1). این تعداد گونه گیاهی مربوط به 128 جنس و 36 تیره گیاهی است. تیره‌های Poaceae، Asteraceae، Fabaceae، Brassicaceae و Cyperaceae نسبت به سایر تیره‌ها سهم بیشتری در فلور مانداب‌های منطقه مورد مطالعه دارند. تیره‌های مذکور به ویژه Poaceae و Asteraceae در مطالعات حمزه‌ای و همکاران (1389) در ذخیره‌گاه زیست‌کره ارسباران و صفی‌خانی و همکاران (1385) در منطقه کیان نهاوند همدان به عنوان مهم‌ترین تیره‌های گیاهی از نظر سهم گونه ها معرفی شدند.

از نظر شکل زیستی گیاهی، همی‌کریپتوفیت‌ها و کریپتوفیت‌ها به ترتیب فراوان‌ترین شکل زیستی گیاهان منطقه هستند. فراوانی گیاهان همی‌کریپتوفیت و کریپتوفیت در یک منطقه نشان‌دهنده اقلیم سرد و کوهستانی است (Archibold, 1995). این نظر با نتایج به دست آمده مطابقت دارد. حضور درصد نسبتاً زیاد همی‌کریپتوفیت‌‌ها و کریپتوفیت‌ها در اراضی ماندابی سبلان نشانگر حفظ رطوبت در آنها در مدت فصل رویش گیاهان و نیز به علت بارش برف در زمستان است .در این باره، اکبرلو (1388) چمن‌زارهای شمال غربی منطقه چالدران در استان آذربایجان غربی را مطالعه نمود. نتایج تحقیقات وی نشان داده است که در ترکیب پوشش گیاهی آن منطقه، همی‌کریپتوفیت‌ها و تروفیت‌ها غالب بودند. در بررسی دیگر، Naqinezhad و همکاران (2009) در مانداب‌های شیب جنوبی البرز مرکزی، میزان همی‌کریپتوفیت‌ها و کریپتوفیت‌ها (ژئوفیت‌ها) در ترکیب پوشش گیاهی آن منطقه غالب بوده است که این نتایج با نتایج به دست آمده مطابقت دارد.

از نظر پراکنش جغرافیایی گیاهان، به طور کلی می‌توان نتیجه گرفت که پراکنش جغرافیایی مجموعه گونه‌های گیاهی یک منطقه اصولاً تابع شرایط محیطی و اقلیمی آن منطقه است، با توجه به این که اقلیم منطقه تحت تأثیر جریان‌های سیبری، هیرکانی و اندکی مدیترانه‌ای است (جوانشیر، 1368)، در اراضی ماندابی سبلان، عنصر رویشی مورد بررسی به منطقه اروپا-سیبری تعلق دارد و پس از آن، عناصر رویشی اروپا-سیبری و ایرانی-تورانی قرار گرفتند که نشان‌دهنده تأثیر عناصر فلوریستیک دو منطقه جغرافیایی اروپا-سیبری و ایرانی-تورانی در منطقه است، این تأثیر همچنین از مناطق مجاور مانند منطقه ارسباران در استان آذربایجان شرقی (حمزه‌ای و همکاران، 1389) و منطقه فندق‌لو در اردبیل (عظیمی و همکاران، 1390) نیز مشاهده شده است.

 


جدول 1- فهرست گونه‌های گیاهی مانداب‌های دامنه‌های شمالی و شرقی کوه سبلان. علائم اختصاری پراکنش جغرافیایی: ES: اروپا-سیبری؛ IT: ایرانی-تورانی؛ M: مدیترانه‌ای؛ PI: چند ناحیه‌ای؛ EN(Iran): بوم‌زاد ایران؛ U: شناسایی نشده. علائم اختصاری شکل زیستی:
Th: تروفیت‌ها؛ He: همی‌کریپتوفیت‌ها؛ Ch: کامفیت‌ها؛ Hy: هیدروفیت‌ها (رطوبت‌پسند)؛ GB: ژئوفیت‌های پیازی؛ GR: ژئوفیت‌های ریزوم‌دار؛ GC: ژئوفیت‌های غده‌ای. گونه‌هایی که با ستاره * مشخص شده‌اند، بوم‌زاد ایران هستند.

*

نام علمی گونه

تیره

شکل زیستی

پراکنش جغرافیایی

 

Achillea filipendula Lam.

Asteraceae

He

ES (CAU), IT

 

Achillea millefolium L.

Asteraceae

He

ES(CAU), IT

 

Adonis dentata Delile

Fabaceae

Th

ES(CAU), M, IT

 

Aeluropus littoralis (Gouan) Parl.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Agropyron cristatum (L.) Gaertn.

Poaceae

He

PL

 

Agropyron repens (L.) P.Beauv.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Agrostis stolonifera L.

Poaceae

Cr(GR)

ES, IT, M

 

Agrostis tenuis Sibth.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Alchemilla persica Rothm.

Rosaceae

Cr(GR)

IT, ES(CAU)

 

Alchemilla rigida Buser

Rosaceae

He

ES

*

Alchemilla citrina Frohner

Rosaceae

He

En(Iran)

 

Alisma plantago R.Br.

Alismataceae

Cr(Hy)

PL

 

Allium ampeloprasum L.

Alliaceae

Cr(GB)

ES(CAU), M

 

Alyssum linifolium Stephan ex Willd.

Brassicaceae

Th

PL

 

Alopecurus aequalis Sobol.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Alopecurus arundinaceus Poir.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Anagallis arvensis L.

Primulaceae

Th

PL

 

Anemone biflora DC.

Fabaceae

Th

ES, M , IT

 

Anthemis atropatana Iranshahr

Asteraceae

Th

ES(CAU), IT

 

Anthemis sp.

Asteraceae

Th

U

 

Arenaria gypsophiloides Willd. ex Ledeb.

Caryophyllaceae

Th

PL

 

Artemisia fragrans Willd.

Asteraceae

Ch

ES(CAU), IT

 

Asparagus persicus Baker

Liliaceae

He

PL

 

Astragalus hamosus L.

Fabaceae

Th

PL

 

Astragalus odoratus Lam.

Fabaceae

He

IT, CAU

 

Astragalus asciocalyx Bunge

Fabaceae

He

PL

 

Atriplex leucoclada Boiss.

Chenopodeaceae

Ch

PL

 

Barbarea plantaginea DC.

Brassicaceae

He

ES(CAU), M

 

Blysmus compressus Panz.

Cyperaceae

Cr(GR)

ES,IT

 

Bolboschoenus maritimus (L.) Palla

Cyperaceae

Cr(Hy)

PL

 

Bromus scoparius L.

Poaceae

Th

PL

 

Bromus danthoniae Trin. ex C.A.Mey.

Poaceae

Th

PL

 

Bromus tomentellus Boiss.

Poaceae

He

PL

 

Bupleurum leucocladum Boiss.

Apiaceae

He

PL

 

Calamagrostis epigejos (L.) Roth.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Capsella bursa-pastoris Medik.

Brassicaceae

Th

PL

 

Cardamine hirsuta L.

Brassicaceae

Th

ES( CAU)

 

Cardamine uliginosa M.Bieb.

Brassicaceae

Th

ES( CAU)

 

Cardaria draba (L.) Desv.

Brassicaceae

He

ES, IT

 

Carex riparia Poir.

Cyperaceae

Cr(GR)

IT, ES( CAU)

 

Carex distans L.

Cyperaceae

Cr(GR)

ES, M ,IT

 

Carex divulsa Gaudin

Cyperaceae

Cr(GR)

ES, M ,IT

 

Carex orbicularis Boott subsp. kotschyana (Boiss. & Hohen.) Kukkonen

Cyperaceae

Cr(GR)

IT, ES( CAU)

 

Carex songorica Kar. & Kir.

Cyperaceae

Cr(GR)

IT, ES( CAU)

 

Carex sp.

Cyperaceae

He

U

 

Carex stenophylla Wahlenb.

Cyperaceae

Cr(GR)

ES( CAU), IT

 

Carex strigosa Willd. ex Kunth

Cyperaceae

Cr(GR)

ES( CAU), IT

 

Catabrosa aquatica P.Beauv.

Poaceae

Cr(GR)

PL

*

Centaurea cheiranthifolia Willd.

Asteraceae

He

EN(Iran)

 

Centaurea iberica Trevir. ex Spreng.

Asteraceae

Th

ES, M

 

Chaerophyllum bulbosum L.

Apiaceae

Cr(GB)

ES( CAU) , IT

 

Chenopodium album L.

Chenopodeaceae

Th

PL

 

Chenopodium ambrosioides L.

Chenopodeaceae

Th

ES, M

 

Cynodon dactylon (L.) Pers.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Cyperus longus L.

Cyperaceae

Cr(GR)

ES( CAU), IT

 

Cyperus sp.

Cyperaceae

He

U

 

Dactylis glomerata L.

Poaceae

He

PL

 

Deschampsia caespitosa (L.) Beauv.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Descurainia sophia (L.) Webb ex Prantl

Brassicaceae

Th

PL

*

Deyeuxia parsana Bor

Poaceae

He

En(Iran)

 

Dianthus pachypetalus Stapf

Caryophyllaceae

He

ES, M, IT

 

Draba huetii Boiss.

Brassicaceae

Th

PL

 

Draba nemorosa L.

Brassicaceae

Th

PL

 

Eleocharis palustris (L.) Roem. & Schult.

Cyperaceae

He

PL

 

Ephorbia sp.

Euphorbiaceae

He

U

 

Equisetum palustre L.

Equisetaceae

Cr(GR)

PL

 

Equisetum arvense L.

Equisetaceae

Cr(GR)

PL

 

Equisetum sp.

Equisetaceae

Cr(GR)

PL

 

Eragrostis curvula (Schrad.) Nees

Poaceae

He

PL

 

Eremopoa persica (Trin.) Roshev.

Poaceae

Th

IT, M

 

Eremopyrum distans (K.Koch) Nevski

Poaceae

He

PL

 

Eremurus sp.

Liliaceae

Cr(GC)

U

 

Erysimum repandum L.

Brassicaceae

Th

PL

 

Euphrasia juzepczukii Denissova

Scrophulariaceae

Th

ES(CAU), M, IT

 

Falcaria vulgaris Bernh.

Apiaceae

He

PL

 

Festuca heterophylla Wahlenb.

Poaceae

He

PL

 

Festuca ovina L.

Poaceae

He

PL

 

Festuca pratensis Huds.

Poaceae

Cr(GR)

ES(CAU)

 

Festuca rubra L.

Poaceae

He

PL

 

Festuca sp.

Poaceae

Cr(GR)

U

 

Filipendula vulgaris Moench

Rosaceae

He

ES( CAU)

 

Fragaria sp.

Rosaceae

Cr(GR)

U

 

Galium humifusum M.Bieb.

Rubiaceae

Cr(GR)

ES, IT, M

 

Galium verum L.

Rubiaceae

Cr(GR)

PL

 

Geranium albanum M.Bieb.

Geraniaceae

Th

ES(CAU), M

 

Geranium pyrenaicum Burm.f.

Geraniaceae

Th

ES(CAU), M

 

Geum rivale L.

Rosaceae

Cr(GR)

PL

 

Glyceria plicata Fr.

Poaceae

Cr(Hy)

IT.ES

 

Hesperis kurdica Dvorak & Hadač

Brassicaceae

He

M, IT

 

Hippuris vulgaris L.

Hippurridaceae.

Cr(Hy)

ES

 

Hordeum bulbosum L.

Poaceae

Cr(GB)

PL

 

Hordeum glaucum Steud.

Poaceae

He

PL

 

Hordeum marinum Huds.

Poaceae

He

ES, M, IT

 

Hordeum violaceum Boiss. & Hohen.

Poaceae

He

IT, ES(CAU)

 

Hypericum perforatum L.

Hypericaceae

He

PL

 

Inula sp.

Asteraceae

He

PL

 

Iris caucasica Hoffm.

Iridaceae

Cr(GC)

M, IT

 

Iris pseudocaucasica Grossh.

Iridaceae

Cr(GC)

PL

 

Juncus gerardii Loisel.

Juncaginaceae

Cr(GR)

IT

 

Jurinella sp.

Asteraceae

He

U

 

Juncus Littoralis C.A.Mey.

Juncaginaceae

He

PL

 

Jurinella moschus (Hablitz) Bobrov

Asteraceae

He

PL

 

Kochia prostrata (L.) Schrad.

Chenopodeaceae

Ch

PL

 

Koeleria cristata Pers.

Poaceae

He

PL

 

Koeleria eriostachya Pančić

Poaceae

He

ES(CAU), IT

 

Lactuca orientalis Boiss.

Asteraceae

He

PL

 

Lactuca undulata Ledeb.

Asteraceae

He

PL

 

Lathyrus pratensis L.

Fabaceae

Cr(GR)

PL

 

Lolium persicum Boiss. & Hohen.

Poaceae

He

PL

 

Lotus angustissimus L.

Fabaceae

He

ES, M, IT

 

Lotus corniculatus L.

Fabaceae

He

ES, M, IT

 

Marrubium astracanicum Jacq.

Lamiaceae

He

ES(CAU), M

 

Mentha aquatica L.

Lamiaceae

He

ES, M

 

Mentha longifolia Host

Lamiaceae

He

ES, M

 

Medicago sativa L.

Fabaceae

He

ES,IT

 

Melilotus officinalis (L.) Lam.

Fabaceae

He

PL

 

Mentha sp.

Lamiaceae

He

U

 

Minuartia hybrida (Vill.) Schischk.

Caryophyllaceae

Th

ES, IT, M

 

Muscari caucasicum Baker

Liliaceae

Ge(B )

M, IT, ES(CAU)

 

Muscari comosum (L.) Mill.

Liliaceae

Ge(B )

ES, M, IT

 

Muscari racemosum (L.) Mill.

Liliaceae

Ge(B )

PL

 

Myosotis asiatica (Vestergr.) Schischk. & Serg.

Boraginaceae

Th

PL

*

Myosotis olympica Boiss.

Boraginaceae

Th

En(Iran)

 

Nasturtium officinale R.Br.

Brassicaceae

He

ES, IT

 

Nepeta ucrainica L.

Lamiaceae

He

ES, IT

 

Neslia apiculata Fisch., C.A.Mey. & Avé-Lall.

Brassicaceae

Th

PL

 

Nigella integrifolia Regel

Ranunculaceae

He

ES(CAU), M, IT

 

Nigella oxypetala Boiss.

Ranunculaceae

He

ES(CAU), M, IT

*

Onosma trachytrichum Boiss.

Boraginaceae

He

En(Iran)

 

Orchis mascula (L.) L.

Orchidaceae

Ge(C )

ES(CAU), M

 

Orchis latifolia L.

Orchidaceae

Ge(C )

ES(CAU), M

 

Origanum vulgare L.

Lamiaceae

He

PL

 

Ornithogalum montanum Ten.

Liliaceae

Ge(B )

ES(CAU), M

 

Pedicularis sibthorpii Boiss.

Scrophulariaceae

He

PL

 

Pedicularis wilhelmsiana Fisch. ex M.Bieb.

Scrophulariaceae

He

PL

 

Phalaris minor Retz.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Phleum paniculatum Huds.

Poaceae

Th

ES(CAU), M, IT

 

Phleum phleoides H.Karst.

Poaceae

He

PL

 

Prunella vulgaris L.

Liliaceae

He

PL

 

Phlomis aucheri Boiss.

Lamiaceae

He

PL

 

Phlomis tuberosa L.

Lamiaceae

He

PL

 

Phragmites australis (Cav.) Steud.

Poaceae

He

PL

 

Pimpinella tragium Vill.

Apiaceae

He

ES(CAU), M, IT

 

Plantago lagopus L.

Plantaginaceae

Th

PL

 

Plantago atrata Hoppe

Plantaginaceae

He

ES(CAU), IT

 

Plantago lanceolata L.

Plantaginaceae

He

ES, M, WIT

 

Plantago major L.

Plantaginaceae

He

PL

 

Plantago maritima L.

Plantaginaceae

He

ES, IT

 

Plantago sp.

Plantaginaceae

He

U

 

Poa araratica Trautv.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Poa nemoralis L.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Poa sp.

Poaceae

Th

U

 

Poa bulbosa L.

Poaceae

Cr(GB)

PL

 

Poa pratensis L.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Poa trivialis L.

Poaceae

Cr(GR)

PL

 

Polygonum arenastrum Boreau

Polygonaceae

He

PL

 

Polygonum lapathifolium L.

Polygonaceae

Th

ES, IT, M

 

Polygonum alpestre C.A.Mey.

Polygonaceae

He

ES(CAU), M, IT

 

Polygonum amphibium L.

Polygonaceae

He

PL

 

Polygonum sp.

Polygonaceae

He

U

 

Potamogeton nodosus Poir.

Potamogetonaceae

Cr(Hy)

PL

 

Potamogeton pectinatus L.

Potamogetonaceae

Cr(Hy)

PL

 

Potentilla canescens Besser

Rosaceae

He

PL

*

Potentilla persica Boiss. & Hausskn. ex Boiss.

Rosaceae

He

En(Iran)

 

Potentilla recta L.

Rosaceae

He

PL

 

Puccinellia grossheimiana V.I.Krecz.

Poaceae

He

ES(CAU), M,

*

Puccnellia koeieana Melderis

Poaceae

He

En(Iran)

 

Ranunculus arvensis L.

Ranunculaceae

Th

ES, M

 

Ranunculus lateriflorus DC.

Ranunculaceae

Th

PL

*

Ranunculus persicus DC.

Ranunculaceae

He

En(Iran)

 

Raphanus sp.

Brassicaceae

Th

U

 

Rumex acetosa L.

Polygonaceae

Cr(GR)

PL

 

Rumex acetosella L.

Polygonaceae

He

PL

 

Salsola crassa M.Bieb.

Chenopodeaceae

Th

ES(CAU), IT

 

Salsola sp.

Chenopodeaceae

Th

U

 

Salvia aethiopis L.

Lamiaceae

He

PL

 

Salvia sp.

Lamiaceae

Th

U

 

Sanguisorba minor Scop.

Rosaceae

He

PL

 

Schoenoplectus lacustris (L.) Palla

Cyperaceae

Th

PL

 

Schoenus nigricans L.

Cyperaceae

He

PL

 

Sedum pallidum M.Bieb.

Crassulaceae

He

ES(CAU)

 

Sedum pilosum M.Bieb.

Crassulaceae

He

ES(CAU)

 

Senecio vernalis Waldst. & Kit.

Asteraceae

Th

ES, IT, M

 

Sonchus asper (L.) Hill

Asteraceae

He

IT, M

 

Sparganium erectum L.

Sparganiaceae

Ch

PL

 

Stachys byzantina K.Koch

Lamiaceae

He

ES(CAU), IT

 

Stellaria pallida (Dumort.) Pire

Caryophyllaceae

Th

ES(CAU), IT

*

Taraxacum azerbaijanicum Soest

Asteraceae

He

En(Iran)

 

Taraxacum bessarabicum Fisch.

Asteraceae

He

ES, NIT

*

Taraxacum hydrophilum Soest

Asteraceae

He

EN(Iran)

 

Taraxaceum sp

Asteraceae

He

ES, NIT

 

Taraxacum montanum DC.

Asteraceae

He

M, ES(CAU)

 

Thalictrum elatum Jacq.

Ranunculaceae

He

PL

 

Thelypteris palustris Schott

Thelypteridaceae

Cr(GR)

PL

 

Thlaspi kotschyanum Boiss. & Hohen.

Brassicaceae

Th

M, IT

*

Thlaspi tenue (Boiss. & Buhse) Hedge

Brassicaceae

Th

En(Iran)

 

Tragopogon reticulates Boiss. & A.Huet

Asteraceae

He

ES, IT

 

Tribulus terrestris L.

Zygophyllaceae

Th

ES, IT, M

 

Trifolium ambiguum M.Bieb.

Fabaceae

He

PL

 

Trifolium montanum L.

Fabaceae

Cr(GR)

ES, IT, M

 

Trifolium pratense L.

Fabaceae

He

ES, M, IT

 

Trifolium repense L.

Fabaceae

Cr(GR)

ES, IT, M

 

Trifolium hybridum L.

Fabaceae

He

ES, IT

 

Trifolium alpestre L.

Fabaceae

Cr(GR)

PL

 

Tripleurospermum decipiens (Fich. & C.A.Mey)Bornm.

Asteraceae

Th

ES(CAU), M

 

Trisetum flavescens (L.) P.Beauv.

Poaceae

He

PL

 

Trisetum bungei Boiss.

Poaceae

Cr(GR)

U

 

Typha latifolia L.

Typhaceae

Cr(Hy)

PL

*

Urtica dioica L.

Urticaceae

Cr(GR)

En( Iran, Irag)

 

Veronica anagalloides Guss.

Scrophulariaceae

Th

ES, IT

 

Veronica orientalis Mill.

Scrophulariaceae

He

ES, IT

 

Vicia cracca L.

Fabaceae

He

ES, IT

 

Vicia ervilia Willd.

Fabaceae

Th

PL

 

Vicia subvillosa Boiss.

Fabaceae

Cr(GR)

ES, IT

 

Viola arvensis Murray

Violaceae

He

ES, IT


 

 

 

 

 

 

 


تشکر و قدردانی

نویسندگان لازم می‌دانند از زحمات مسؤولان محترم مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور و مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل که در ارایه امکانات مساعدت داشته‌اند، قدردانی نمایند. همچنین از همکاری صمیمانه آقایان دکتر مصطفی اسدی و بهنام حمزه‌ای، از مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع نیز به جهت شناسایی تعدادی از گونه‌های گیاهی و همکاران گرامی در مرکز تحقیقات اردبیل، به ویژه آقایان یونس رستمی‌کیا، محرم هوشیار، سخاوت رفیعی و علی صمدزاده به جهت کمک به برداشت‌های صحرایی و سرکار خانم آسیابی‌زاده به جهت کمک به تنظیم نمونه‌های گیاهی قدردانی می‌شود.

اسدی، م.، معصومی، ع. ا.، خاتمساز، م. و مظفریان، و. (1378-1389) فلور ایران (شماره‌های 1-60). مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران.

اکبرلو، م. (1388) بررسی اثرات شیوه‌های رایج بهره‌برداری با مؤلفه‌های پوشش گیاهی چمن‌زارهای کوهستانی چالدران درآذربایجان غربی. رساله دکتری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران.

جوانشیر، ع. (1368) اکولوژی مراتع سبلان (طرح تحقیقاتی مشترک جهاد سازندگی آذربایجان شرقی و دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز). جهاد سازندگی استان آذربایجان شرقی(تبریز) واحد مرتع. 63-152.

حمزه‌ای، ب.، صفوی، س. ر.، عصری، ی و جلیلی، ع. (1389) تجزیه و تحلیل فلورستیک و توصیف مقدماتی پوشش گیاهی ذخیره‌گاه زیست‌کره ارسباران، شمال غرب ایران. مجله رستنیها 11(1): 1-16.

صفی‌خانی، ک.، رحیمی‌نژاد، م. و کلوندی، ر. (1385) معرفی رُستنی‌ها، اشکال زیستی گونه‌های گیاهی منطقه کیان نهاوند همدان. فصلنامه پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی 74: 138-154.

عظیمی مطعم، ف.، طلایی، ر.، آسیابی‌زاده، ف. و هوشیار، م. (1390) معرفی فلور، اشکال زیستی و پراکنش جغرافیایی گونه‌های گیاهی منطقه جنگلی و حفاظت‌شده فندق لو (استان اردبیل). مجله تاکسونومی و بیوسیستماتیک 9: 75-88.

قهرمان، ا. (1357-1378) فلور رنگی ایران. جلدهای 1-20، انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.

قهرمان، ا.، نقی‌نژاد، ع، ر. و عطار، ف. (1383) رویشگاه‌ها و فلور منطقه ساحلی چمخاله-جیر باغ و تالاب ساحلی امیر کلایه. مجله محیط‌شناسی 33: 46-47.

معصومی، ع. (1365) گون‌های ایران (گون‌های یک‌ساله) جلد 1. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.

معصومی، ع. (1384) گون‌های ایران جلد 5. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.

Archibold, O. W. (1995) Ecology of world vegetation. Chapman and Hall, London.

Davis, D. S. (1965-1988) Flora of Turkey, Vols. 1-10. University of Edinburgh, Edinburgh.

Kamrani, A., Jalili, A., Naqinezhad, A., Attar, F., Maassoum, A. A. and Shaw, S. C. (2011) Relationship between environmental variables and vegetation across mountain wetland sites, N. Iran. Biologia 66: 76-87.

Klein, J. C. and Lacoste, A. (1995) Les pozzines `a Carex orbicularis Boott subsp. kotschyana de l’Alborz central (Iran): groupement`a la charnière des regions euro-siberienne et irano-touranienne. Ecologia Mediterranea 12: 75-86.

Komarov, V. L. (ed.). (1934-1954) Flora of the USSR. Vols 1-21. Izdatel’stvo Akademi Nauk SSSR Leningrad (English translation from Russian, Israel program for scientific tranlations, Jeursalem.

Naqinezhad, A. R., Jalili, A., Attar F., Ghahreman A., Wheeler, B. D., Hodgson J. G., Shaw S.C. and Maassoumi, A. (2009) Floristic characteristics of the wetland sites on dry southern slopes of the Alborz Mts., N. Iran: The role of altitude in floristic composition. Flora 204: 254-269.

Raunkiaer, C. (1934) The life forms of plants and statistical plant geography. Charendon Press, Oxford.

Rechinger, K. H. (1963-2005) Flora Iranica (ed.) vols:1-176. Akademische Druk-u verlagsanstalt, Graz.

Takhtajan, A. (1986) Floristic regions of the world. University of California Press, Berkley.

Townsend, C. C., Guest, E. and Al-Rawi, A. (eds.) (1966-1985) Flora of Iraq. Ministry of Agriculture, Baghdad.