بررسی فلوریستیک جنگل‌های حفاظت‌شده مازی‌بن و سی‌بن رامسر در طول شیب ارتفاعی (300 تا 2300 متر)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه مازندران، بابلسر

2 گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه

3 گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه گیلان، رشت

چکیده

جنگل‌های مازی‌بن و سی‌بن با وسعت تقریبی بالغ بر 15000 هکتار در فاصله حدود 60 کیلومتری جنوب شهرستان رامسر، در گستره ارتفاعی 300 تا 2300 متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد. وجود اکوسیستم‌های گوناگون رودخانه‌ای، جنگلی، مرتعی و گذار (اکوتون) در این منطقه، شرایط زیست‌محیطی مناسبی برای حضور انواع گونه‌های گیاهی و جانوری فراهم نموده است. به منظور حفظ ذخایر ژنتیکی موجود، منطقه مزبور در سال 1381 به عنوان منطقه شکار ممنوع معرفی شده است. مطالعه حاضر در سال‌های 1388-1389 در این منطقه با استفاده از یک ترابرش نمونه‌برداری از ارتفاع پست تا کوهستانی (با حدود 2000 متر اختلاف ارتفاع) انجام شد و سه قطعه ‌نمونه در هر فاصله ارتفاعی 100 متری برداشت شد و در نهایت، اطلاعات فلوریستیک از 63 قطعه نمونه جمع‌آوری گردید. تعداد کل 339 آرایه متعلق به 235 جنس و 80 خانواده گیاهی شناسایی شد. دولپه‌ای‌ها با 268 آرایه غنی‌ترین گروه هستند و تک‌لپه‌ای‌ها با 58، نهانزادان ‌آوندی با 11 و بازدانگان با 2 آرایه حضور دارند. میزان تغییرات اشکال زیستی در طول شیب ارتفاعی بین چهار دامنه ارتفاعی بررسی شد. همی‌کریپتوفیت‌ها شکل زیستی چیره بودند و 40 درصد فلور منطقه را شامل می‌شوند. از میان آرایه‌های شناسایی شده 15 آرایه انحصاری یا تقریباً انحصاری بوده است. از نظر کورولوژی، بیشترین سهم مربوط به عناصر اروپا- سیبـری (8/23 درصد) و پـس از آن چند ناحیه‌ای (9/19 درصد)، اروپا-سیبری/ایرانی-تورانی (3/19 درصد) و اروپا- سیبری/ایرانی-تورانی/مدیترانه‌ای (6/16 درصد) هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A floristic study on Mazibon and Sibon protected forests, Ramsar, across the altitudinal gradient (300-2300 m)

نویسندگان [English]

  • Alireza Naqinezhad 1
  • Somayeh Hosseini 2
  • Mohammad Ali Rajamand 2
  • Shahryar Saeidi Mehrvarz 3
1 Department of Biology, Faculty of Basic Science, University of Mazandaran, Babolsar
2 Departement of Biology, Faculty of Science, University of Urmia, Urmia
3 Departmnet of Biology, Faculty of Science, University of Guilan, Rasht
چکیده [English]

The Mazibon and Sibon forests with the area of approximately 15000 hectars are located in 60 kilometers south of Ramsar and between 300-2300 m a.s.l. The occurrence of a variety of riverine, forest, rangeland and ecotone ecosystems within the area provide well stablished habitats for different plants and animals. In orther to preserve biodiversity, this area was designated as no-hunting area since 2002. The current study was conducted during 2009 and 2010. Flora of Mazibon and Sibon was studied along a transect from lowland to upper mountain. Three plots were made in each 100 m elevation band thus the floristic data were collected 63 plots. Totally 339 plant taxa belonging to 235 genera and 80 families were identified in the area. The Dicots with 268 taxa were the richest group of flora followed by monocots with 58 taxa, Pteridophytes with 11 taxa and Gymnosperms with 2 taxa. The variation of proportion of different life forms across the four defined altitudinal belts was surveyd. Hemicryptophytes were the dominant life form and comprised 40% of the flora. Endemism rate among 339 taxa was 4.4% (n=15 taxa). The largest proportion of the flora is related to Euro-Sibirian region (23.8%) followed by Pluriregional elements (19.9%), Euro-Sibirian /Irano-Turanian (19.3%), Euro-Sibirian/Irano-Turanian/Mediterranean (16.6%).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hyrcanian Forest
  • Floristics
  • Chorotype
  • Life Form
  • Mazibon and Sibon
  • Mazandaran Province

مقدمه

پوشش ­گیاهی هر منطقه یکی از مهمترین پدیده­های نمود چهره و سیمای طبیعت و بهترین راهنمای داوری درباره عوامل بوم‌شناختی آن منطقه است (رضوی، 1387). جنگل­ها سرمایه­های ملی هر کشور محسوب می­شوند، که حفاظت و استفاده صحیح از آنها، علاوه بر ثروت‌آفرینی، بقای محیط‌­زیست را نیز تضمین می‌کند. وجود جنگل­ها در کشور پهناور ایران، که به­ واقع روی کمربند خشکی زمین قرار دارد، موقعیت حساسی را برای حفاظت، توسعه و پژوهش به‌وجود می­آورد. رشته­ کوه البرز در جنوب دریای خزر از سمت شمال دارای اقلیم مرطوب خزری است، که در تشکیل ریختار جنگلی در شیب­های شمالی تأثیرگذار است. جنگل­های شمال ایران (جنگل­های هیرکانی یا خزری)، به طول تقریبی 800 کیلومتر، عرض 110 کیلومتر و مساحت کلی 84/1 میلیون هکتار در سه استان گیلان، مازندران و گلستان قرار دارد. قدمـت این جنـگل­ها به دوران سـوم زمیـن­شناسی بر­می­گردد (مروی ­مهاجر، 1384). این جنگل­ها از نظر ذخایر ژنتیکـی و تنوع گیاهی دارای ویژگی­های منحصر به‌فرد هستند. وجود شرایط مختلف توپوگرافی و اختلاف ارتفاع زیاد از فاصله نزدیک به دریا تا حد نهایی رویش­های جنگلی باعث شده است تا شرایط رویشی مناسبی برای حضور انواع گونه­ها و استقرار اجتماعات گیاهی مختلف به‌وجود آید (اجتهادی و همکاران، 1383).

شناخت عناصر گیاهی موجود در یک منطقه به عنوان مطالعه­ای زیربنایی برای پژوهش­های بوم­شناختی، مدیریت و حفاظت گیاهان محسوب می­شود (اجتهادی و همکاران، 1388). از میان مطالعات فلوریستیکی که بر روی پوشش­گیاهی جنگل‌های هـیرکانی صورت گرفـته است، می­تـوان به پژوهش‌های Djazirei (1965)، Zohary (1973)، Mobayen و Tregubov (1970)، Dorostkar و Norifalise (1976) Frey و Probst (1986)، Hamzeh'ee (1994)، Assadollahi (1980)، Ghahreman و همکاران (2006)، Hamzeh'ee و همکاران (2008)، اسماعیل­زاده و همکاران (1384)، اکبری­نیا و همکاران (1383)، رضوی (1387)، محمودی (1386)، اجتهادی و همکاران (1388) و قلی‌زاده (1389) اشاره کرد.

منطقه مازی­بن و سی­بن در شهرستان رامسر از جمله مناطق جنگلی است که دارای زیستگاه به­نسبت بکر و دست­نخورده­ای بوده، که با توجه به موقعیت جغرافیایی منطقه از درختان شمشاد (Buxus hyrcana Pojark.) و راش (Fagus orientalis Lipsky) پوشیده شده است و برای حفاظت گونه­های حمایت شده نظیر شوکا، پلنگ، خرس­قهوه­ای و قرقاول ­خزری به عنوان منطقه شکار‌ ممنوع، در نظر گرفته­شده­است (یدالهی و رمضانی، 1381).

تیپ راش به همراه گونه­های زیر اشکوب آن؛ یعنی کوله­خاس (Ruscus hyrcanus Woron.)، خاس
(Ilex spinigera Loes.)، شمشاد (Buxus hyrcana)، تمشک (Rubus spp.) (در مناطق باز) از جمله زیستگاه­های مهم شوکا محسوب می­شوند. قطع این درختان، به ویژه در مناطق شیب­دار باعث فرسایش خاک شده، گونه­های سایه­پسـند فوق­الـذکر نیز به­تدریج از بین می­روند. با این روند زیستگاه وحوش نیز تخریب شده، نابودی گونه­های حیات وحش را در پی خواهد داشت (یدالهی و همکاران، 1379).

تاکنون مطالعه دقیق و متمرکزی برای مشخص نمودن ترکیب فلوریستیک منطقه مازی­بن و سی­بن صورت نگرفته و با توجه به اهمیت این منطقه، شناخت و بررسی رویش­های طبیعی آن حایز اهمیت است. هدف از این پژوهش، جمع­آوری و شناخت گیاهان منطقه، به ­ویژه فلور کف جنگل و منطقه گذار و ارائه اطلاعات حاصل از پراکنش جغرافیایی و شکل­های زیستی گیاهان است.

مواد و روش­ها

منطقه مورد مطالعه: جنگل­های مازی بن و سی‌بن رامسر در فاصلة حدود 60 کیلومتری جنوب رامسر قرار دارد و دارای مختصات عرض جغرافیایی ´48 °36 تا ´54 °36 شمالی و طول جغرافیایی ´31 °50 تا ´42 °50 شرقی است. حداقل و حداکثر ارتفاع آن از سطح دریا به ترتیب 300 و 2300 متر است. منطقه دارای جهت شیب کلی شمال­شرقی بوده، میزان شیب آن 15-30 درصد است. وسعت تقریبی آن بالغ بر 15000 هکتار می‌گردد.

بر اساس آمارهای اقلیمی 50 ساله اخیر حاصل از ایستگاه سینوپتیک رامسر، میزان بارندگی سالیانه در رامسر ۸/١٢١٧ میلی­متر و حداکثر بارندگی در مهر و آبان (اکتبر) به میزان ٦/٢٦٩ میلی­متر گزارش شده است و میانگین دمای ماهانه آن در اواخر دی و اوایل بهمن (ژانویه و فوریه) کمترین مقدار را داشته، در ماه‌های تیر و مرداد (جولای و آگوست) به حداکثر مقدار خود می­رسد و سپس تا دی ماه سیر نزولی دارد (شکل 1). متوسط تبخیر ماهانه آن نیز به 833 میلی­متر بالغ می‌گردد. وضعیت آب و هوای منطقه بر اساس طبـقه‌‌بندی دومارتن صورت گرفته است و وضعیت منطقه شرایط مرطوب را نشان­ می­دهد (یدالهی و رمضانی، 1381).

از نظر زمین­شناسی، منطقه مورد مطالعه دارای تشکیلات شمشک بوده، این تشکیلات از تجمع سنگ‌هایی چون ماسه­سنگ، سیلتون، شیل و کلسیتون که به طور متناوب قرار گرفته­اند و در مقطع اصلی (واقع در دهکده شمشک) دارای لایه­های زغال­سنگ نیز هستند، پدید آمده‌اند. سن این تشکیلات را دوره ژوراسیک زیرین تعیین کرده­اند که در منطقه مورد مطالعه بین دامنه­های شمالی رشته کوه البرز بیرون­زدگی دارند. از نظر خاک­شناسی، در نواحی جنوبی منطقه، خاک دارای بافت لومی (Loam) همراه با سنگریزه و شیلت با عمق کم تا متوسط و در نواحی شمالی، خاک دارای بافت رسی (Clay) با عمق متوسط تا زیاد است (یدالهی و رمضانی، 1381).

 

 

شکل 1- منحنی آمبروترمیک مربوط به ایستگاه هواشناسی رامسر

 

 

 


روش کار

موقعیت مکانی ترابرش: با استفاده از داده­های میدانی، نقشه توپوگرافیک 50000/1 و در نظر گرفتن میزان طبیعی بودن (در معرض عوامل تخریبی کمتر مانند چرای دام، قطع درخت و کشاورزی) بخش­هایی از جنگل در نظر گرفته ­شد و یک ترابرش نمونه­برداری در منطقه مورد نظر از ارتفاع پایین (300 متر) تا کوهستانی (2300 متر) مورد مطالعه و بررسی شد. محل دقیق ترابرش و قطعات نمونه مربوط به آن با استفاده از GPS مشخص شد.

 

نمونه­برداری و شناسایی گونه­ها

در ترابرش (حدود 2000 متر اختلاف ارتفاع) 21 ایستگاه نمونه­برداری (هر 100 متر، یک ایستگاه) در نظر گرفته و در هر ایستگاه سه قطعه نمونه نمونه­برداری شد. اندازه هر قطعه نمونه در بخش­های جنگلی400 متر مربع، درختچه­زارها 100 مترمربع و در بخش­های مرتعی 25 متر مربع است. این اندازه‌ها بر اساس انـدازه‌های حاصـل از تخمین سطح حداقل نمونه­برداری در اکوسیستم­های مرتعی و جنگلی است (Mueller-Dombois and Ellenberg, 1974).

جمع‌آوری نمونه­ها در سال­های 1388 و 1389 انجام شد و در نهایت، اطلاعات فلوریستیک از 63 قطعه­ نمونه جمع­آوری شـد. همة نمونه­­های جمع­آوری شـده از این قطعات نمونه و همچنین گیاهان خارج از آنها به طریـقه علـمی خشـک و پرس و با استفاده از فـلورهای موجـود، به ویژه فلـورا ایرانیـکا (Rechinger, 1963-2010)، فلـور ترکـیه (Davis, 1965-1985)، فلور عراق (Townsend et al., 1966-1980)، مجموعه فلور ایران (اسدی و همکاران، 1367-1389)، فلور رنگی ایران (قهرمان، 1358-1377) و نهانزادان آوندی ایران (Khoshravesh et al., 2009) شناسایی شدند.

همة نمونه­ها در هرباریوم دانشکده علوم دانشگاه گیلان نگهداری می­شوند. در این مطالعه گونه­های خزه به علت گستردگی تاکسونومیک و مشکلات شناسایی مطالعه نشده ­است. شکل­زیستی گونه­ها بر اساس سیستم رانکایر (Raunkiaer, 1934) مشخص گردید. پراکنش جغرافیایی هر آرایه گیاهی از اطلاعات پراکنش موجود در کتاب‌های فلور، به ویژه فلورا ایرانیکا(Rechinger, 1963-2010) استخراج شد. واژگان مربوط به مناطق جغرافیای گیاهی و جدا کردن هر منطقه بر اساس دیدگاه‌های Zohary (1973) و Takhtajan (1986) است.

در این مقاله واژه "چند ­ناحیه­ای" به گیاهـانی که به بیش از سه ناحیه جغرافیایی تعلـق دارنـد، اطـلاق می‌گردد. در منطقه مازی­بن و سی­بن، در مسیر ترابرش مطالعه شده، بر اساس الگوی پراکنش گیاهان چهار کمربند ارتفاعی می­توان در نظر گرفت که عبارتند از: کوهپایه­ای و پست (ارتفاع 300 تا 500 متر)، نیمه کوهستانی یا نیمه مرتفع (ارتفاع 501 تا 1000 متر)، کوهستانی یا مرتفع (ارتفاع 1001 تا 2000 متر) و محدوده گذار (ecotone) جنگل و مرتع (ارتفاع 2001 تا 2300 متر).

 

نتایج

نتایج حاصله از برداشت نمونه­ها نشان می­دهد که در رویشگاه مازی­بن و سی­بن، تعداد 339 آرایه متعلق به 235 جنس و 80 خانواده از گیاهان آوندی حضور دارند (جدول 1) که از میان آنها دولپه­ای­ها با 268 آرایه غنی­ترین گروه هستند و تک­لپه­ای­ها با 58، نهانزادان‌ آوندی با 11 و بازدانگان با دو آرایه حضور دارند (جدول 2). خانواده کاسنی (Asteraceae) با 30 آرایه، خانواده گل سرخ (Rosaceae) با 29 آرایه، خانواده نعناع (Lamiaceae) با 23 آرایه، خانواده گندم (Poaceae) و خانواده نخود (Fabaceae) هر کدام با 22 آرایه بزرگ‌ترین خانواده­ها هستند که در مجموع 37 درصد از کل آرایه­ها را شامل می­شوند (جدول 3). جنس­های Carex (9 آرایه)، Viola، Trifolium (هر کدام با 7 آرایه) و Bromus (5 آرایه) غنی­ترین جنس‌ها بودند.

طبقه‌بندی گیاهان بر اساس شکل­زیستی نشان داد که همـی­کریپتوفیـت­ها با 40 درصـد بزرگ­ترین گروه گیاهان را تشکیل می­دهند و پس از آن، به ترتیب ژئوفیت­ها (25 درصد)، فانروفیت­ها (16 درصد)، تروفیت­ها (14 درصد) و کامفیت­ها (7/1 درصد) قرار دارند. از کل ژئوفیت­های جمع­آوری شده (87 آرایه)، ژئوفیت ریزوم­دار با 68، ژئوفیت پیازدار با 8، ژئوفیت بنه­دار با 6، ژئوفیت استولون­دار با 3 و ژئوفیت انگل با 2 آرایه حضور دارند. بررسی گستره شکل­های رویشی در بین کمربندهای ارتفاعی، شیبی از تغییرات را به­ویژه در خصوص شکل­زیستی فانروفیت و همی­کریپتوفیت نشان می­دهد (شکل 2). از نظر تعلق به مناطق جغرافیای گیاهی (Chorotype) بیشترین سهم مربوط به عناصر اروپا- سیبری (8/23 درصد) و پس از آن چند­ناحیه­ای (9/19 درصد)، اروپا-سیبری/ ایرانی-تورانی (3/19 درصد)، اروپا-سیبری/ ایرانی-تورانی/ مدیترانه­ای (6/16 درصد) هستند و سایر کوروتیپ­ها از نظر اهمیت حضور در رتبه­های بعدی قرار می­گیرند و 7 آرایه (1/2 درصد) نیز شناسایی نشدند (شکل 3). تعداد آرایه‌های بوم‌زاد و تقریباً بوم‌زاد (گیاهانی که علاوه بر ایران در یکی از کشورهای همسایه ایران نیز مشاهده شده است) در میان 339 آرایه 4/4 درصد (15 آرایه) بود که از میان آنها 7 آرایه انحصاری حوزه هیرکانی است و بقیه علاوه بر رویش در این محدوده در بخش­های مجاور منطقه ایرانی-تورانی نیز می‌رویند.

 

 

جدول 1- فهرست آرایه­های گیاهی شناسایی شده در منطقه مازی­بن و سی­بن

آرایه گیاهی

شکل زیستی

پراکنش جغرافیایی

ارتفاع از سطح دریا

(متر)

شماره هرباریومی

(دانشگاه گیلان)

Pteridophyta

Aspleniaceae

Asplenium trichomanes L.

GR

PL

1900 - 1800

14001

Asplenium adiantum-nigrum L.

GR

PL

1600 - 300

14002

Phyllitis scolopendrium (L.) Newm.

GR

PL

1900 - 600

14003

Dryopteridaceae

Dryopteris affinis (Lowe) Fraser-Jenkins

GR

ES

1500 - 500

14005

Polystichum aculeatum (L.) Roth

GR

PL

1900 - 800

14006

Equistaceae

Equisetum arvense L.

GR

PL

300

14007

Dennstaedtiaceae

Pteridium aquilinum (L.) Kuhn

GR

SCOS

2100 - 300

14008

Onocleaceae

Matteuccia struthiopteris (L.) Tod.

GR

PL

1500

14009

Polypodiaceae

Polypodium vulgare L.

GR

PL

1300 - 400

14010

Pteridaceae

Pteris cretica L.

GR

PL

1200 - 300

14011

Woodsiaceae

Athyrium filix-femina (L.) Roth

GR

PL

1500 - 500

14004

 

Spermatophyta

Gymnospermae

Cupressaceae

Juniperus communis L.

Pha

ES

2200

14012

Taxaceae

Taxus baccata L.

Pha

ES, M

1800 - 1000

14013

Angiospermae

Dicotyledoneae

Adoxaceae

Viburnum lantana L.

Pha

ES

2100

14014

Sambucus ebulus L.

GR

ES, IT, M

2100 - 300

14015

Apiaceae =Umbelliferae

Anthriscus cerefolium Hoffm.

Hem

ES, IT, M

2000

14016

Bupleurum ghahremanii Mozaff.

Hem

ES (End-Hyr)

2200

14017

Chaerophyllum meyeri Boiss. & Buhse

GC

ES (Hyr), IT

1500

14018

Eryngium billardieri Del.

Hem

ES, IT, M

2300 - 2100

14019

Eryngium caeruleum M. Bieb.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

2000 - 1900

14020

Heracleum persicum Desf.

Hem

IT

2300

14021

Sanicula europaea L.

Hem

PL

1900 - 800

14022

Tordylium maximum L.

Thr

ES

1800

14023

Turgenia latifolia (L.) Hoffm.

Thr

PL

2100

14024

Apocynaceae

Vincetoxicum scandens Sommier & Levier

Hem

ES, IT, M

1800 - 1400

14025

Aquifoliaceae

Ilex spinigera Loes.

Pha

ES (End-Hyr)

1500 - 700

14026

Araliaceae

Hedera pastuchovii Woronow

Pha

ES (Euxino-Hyr)

1000 - 400

14027

Asteraceae = Compositae

Achillea millefolium L. subsp. millefolium

Hem

ES, IT

2300 - 2100

14028

Anthemis triumfetti All.

Hem

ES (Hyr), IT

2200

14029

Arctium lappa L.

Hem

PL

1400

14030

Artemisia absinthium L.

Hem

ES, IT, M

2300

14031

Bidens bipinnata L.

Thr

PL

1400

14032

Carduus seminudus M. Bieb.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

2200

14033

Carlina vulgaris L.

Hem

ES, IT

1900

14034

Carpesium abrotanoides L.

Hem

PL

300

14035

Carpesium cernuum L.

Hem

PL

300

14036

Centaurea hyrcanica Bornm.

Hem

ES (Hyr), IT

2100 - 2000

14037

Centaurea zuvandica (Sosn.) Sosn.

GR

ES (Hyr), IT

2200 - 2000

14038

Conyza bonariensis (L.) Cronq.

Thr

COS

300

14039

Crepis sancta (L.) Babcock subsp. sancta

Thr

 IT, M

2200

14040

Echinops cephalotes DC.

Hem

End (Iran-W,C)

1900

14041

Erigeron acer L.

Hem

IT

2200

14042

Eupatorium cannabinum L.

Cha

ES, IT

1500

14043

Filago sp.

Thr

 

2300

14044

Lapsana communis L.

Hem

ES, IT

1700

14045

Leontodon asperrimus Boiss. ex Ball

Hem 

ES (Euxino-Hyr), IT

2200 - 2000

14046

Matricaria recutita L.

Thr

ES, IT

2200

14047

Myriactis wallichii Less.

Hem

ES (Hyr), IT

1600

14048

Onopordon heteracanthum C. A. Mey.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

2300

14049

Petasites hybridus (L.) Gaertn., Mey. & Scherb.

GR

PL

1500

14050

Prenanthes cacaliifolia Beauverd

Hem

ES (Euxino-Hyr)

1900 - 1200

14051

Serratula quinquefolia Willd.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

1800

14052

Solidago virga-aurea L.

Hem

ES, IT, M

1500

14053

Tanacetum parthenium Sch. Bip.

GR

SCOS

2100 - 2000

14054

Tripleurospermum caucasicum Hayek

Hem

ES, IT, M

2300

14055

Tussilago farfara L.

Hem

SCOS

1500

14056

Willemetia tuberosa Fisch. & Mey ex DC.

Hem

ES (Hyr)

1200

14057

Berberidaceae

Berberis integerrima Bge.

Pha

ES (Euxino-Hyr), IT

2100

14058

Berberis vulgaris L.

Pha

ES

2100

14059

Epimedium pinnatum Fisch.

GR

ES (Hyr)

1300 - 900

14060

Betulaceae

Alnus subcordata C. A. Mey.

Pha

ES (Hyr)

1600 - 500

14061

Carpinus betulus L. var. betulus

Pha

ES

2000 - 400

14062

Carpinus orientalis Miller subsp. orientalis

Pha

ES, Syria

1800

14063

Boragianaceae

Cynoglossum creticum Miller.

Hem

ES, IT, M

2200

14064

Echium amoenum Fisch. & C. A. Mey.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

2300

14065

Lindelofia kandavanensis Bornm.

Hem

ES (End-Hyr)

2100

14066

Lithospermum arvense L.

Hem

ES, IT

2300

14067

Myosotis caespitposa C. F. Schultz

Hem

PL

1500

14068

Myosotis olympica Boiss.

Hem

End (Iran-N,C)

 

2300

 

14069

Myosotis sylvatica Ehrn.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

1900

14070

Nonea lutea (Desr.) Reichenb.ex DC.

Hem

ES

1500

14071

Brassicaceae = Cruciferae

Alliaria petiolata Cavara & Grande

Hem

ES, IT, M

1500 - 1400

14072

Alyssum alyssoides L.

Thr

PL

2300 - 2200

14073

Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.

Hem

COS

2300

14074

Cardamine bulbifera (L.) Crantz.

Hem

ES

1700 - 1500

14075

Cardamine hirsuta L.

Thr

COS

1500

14076

Cardamine impatiens L. var. impatiens

Thr

ES, IT

1700

14077

Cardaria draba (L.) Desv.

Hem

ES, IT

2300

14078

Descurainia sophia (L.) Schur

Hem

PL

2200

14079

Erysimum cuspidatum DC.

Hem

ES, M

2100

14080

Hesperis sp.

Hem

 

1500

14081

Sisymbrium officinale (L.) Scop.

Thr

PL

2300

14082

Thlaspi hastulatum Stev.ex DC.

Thr

ES (Hyr), IT

2100

14083

Buxaceae

Buxus hyrcana Pojark.

Pha

ES (Hyr), IT (TUR)

1000 - 600

14084

Campanulaceae

 

Campanula glomerata L.

Hem

PL

2300 - 2000

14085

Campanula latifolia L.

Hem

ES, M

2100

14086

Campanula odontosepala Boiss.

Hem

ES (Hyr), IT

1900 - 500

14087

Caprifoliaceae

Lonicera iberica M. Bieb.

Pha

ES (Euxino-Hyr)

2300 - 2100

14088

Caryophyllaceae

Cerastium glomeratum Thuill.

Thr

PL

2200

14089

Herniaria incana Lam.

Thr

ES, IT, M

2200

14090

Minuartia hamata (Hausskn.) Mattaf.

Thr

IT, M

2300

14091

Petrorhagia saxifraga (L.) Link

Hem

ES, IT, M

2200

14092

Silene latifolia Poir

Hem

ES, IT, M

2100 - 1900

14093

Silene schafta Gmel. ex Hohen.

Hem

ES (Hyr)

2000

14094

Stellaria holostea L.

GR

ES, IT

2100

14095

Stellaria media (L.) Cry.

Thr

COS

1500

14096

Celastraceae

Evonymus latifolia (L.) Mill.

Pha

ES, M

2100

14097

Chenopodiaceae

Chenopodium foliosum Asch.

Thr

ES, IT, M

2200

14098

Cistaceae

Fumana procumbens (Dun.) Gren. & Godron

Cha

ES, M

2300

14099

Helianthemum nummularium (L.) Miller

Cha

ES, IT

2200

14100

Convolvulaceae

Calystegia sepium (L.) R.Br.

GR

PL

1500 - 500

14101

Convolvulus cantabrica L.

Hem

ES, IT, M

2300

14102

Cornaceae

Cornus australis C. A. Mey.

Pha

ES, IT

1800 - 300

14103

Crassulaceae

Sedum stoloniferum S. G. Gmel.

Hem

ES

2000 - 1500

14104

Sedum rubens L.

Thr

IT, M

2200

14105

Sedum hispanicum L.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT, M

2200 - 2100

14106

Sedum spurium M. Bieb.

Hem

ES (Hyr), IT

1500

14107

Dipsacaceae

Dipsacus pilosus L.

Hem

ES

1500

14108

Dipsacus strigosus Willd. exRoem. & Schult.

Hem

ES, IT

1500

14109

Scabiosa hyrcanica Stev.

Hem

ES (Euxino-Hyr)

2000

14110

Ericaceae

Monotropa hypopithys L.

GP

COS

1700 - 1500

14111

Vaccinium arctostaphylos L.

Pha

ES (Euxino-Hyr)

1400

14112

Ebenaceae

Diospyros lotus L.

Pha

PL

800 - 400

14113

Euphorbiaceae

Acalypha australis L.

Thr

PL

300

14114

Euphorbia amygdaloides L.

GR

ES, M

1700 - 600

14115

Euphorbia squamosa Willd.

GR

ES (Euxino-Hyr), IT

1600 - 1500

14116

Mercurialis perennis L.

GR

ES, M

1500 - 800

14117

Fabaceae

Albizia julibrissin Durazz.

Pha

PL

300

14118

Anthyllis boissieri Sagorski

Hem

ES, M

2200

14119

Astragalus aureus Willd.

Cha

ES (Euxino-Hyr), IT

2200

14120

Coronilla balansae Boiss.

Hem

ES

2100 - 2000

14121

Securigera varia (L.) Lassen subsp. varia

Hem

ES, IT, M

2100

14122

Gleditsia caspica Desf.

Pha

ES (Hyr), TUR

500 - 300

14123

Lathyrus laxiflorus Kuntze

Hem

ES

1700

14124

Lathyrus pratensis L.

GR

ES, IT, M

2200 - 2100

14125

Lathyrus tuberosus L.

GR

ES, IT, M

2000

14126

Lathyrus vernus (L.) Bernh.

Hem

ES

1700

14127

Lotus corniculatus L.

Hem

PL

1700

14128

Medicago lupulina L.

Hem

PL

2300 - 2200

14129

Onobrychis altissima Grossh.

Hem

PL

2200

14130

Trifolium arvense L. var. arvense

Thr

PL

2200 - 2000

14131

Trifolium canescens Willd.

Thr

ES (Euxino-Hyr)

2000

14132

Trifolium hybridum L. var. anatolicum(Boiss.) Boiss.

Hem

IT, M

2300 - 2000

14133

Trifolium phleoides Pourr. ex Willd.

Thr

ES (Euxino-Hyr), IT, M

2300 - 2200

14134

Trifolium pratense L.

Hem

PL

2200

14135

Trifolium repens L.

Hem

PL

2000

14136

Trifolium tumens Stev. ex M. Bieb. var. tumens

GR

ES (Euxino-Hyr), IT

2000

14137

Vicia crocea (Desf.) B. Fedtsch.

Hem

ES (Euxino-Hyr)

1700

14138

Vicia villosa Roth

Thr

PL

1900

14139

Fagaceae

Fagus orientalis Lipsky

Pha

ES, M

2000 - 600

14140

Quercus castaneifolia C. A. Mey. subsp. castaneifolia

Pha

ES (Hyr)

1500 - 300

14141

Fumariaceae

Fumaria sp.

Thr

 

2300

14142

Gentianaceae

Centaurium pulchellum (Swartz) Druce

Thr

ES, IT, M

1500

14143

Gentiana ciliata L.

Thr

ES, IT

2000

14144

Gentiana septemfida Pall

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

2000

14145

Geraniaceae

Erodium cicutarium (L.) L'Hér. ex Aiton

Hem

PL

2200

14146

Geranium gracile Ledeb. ex Nordm.

GR

ES

1500

14147

Geranium persicum Schonbeck-Temesy

GR 

IT

1400

14148

Geranium pyrenaicum Burm.f.

Hem

ES, IT, M

2300

14149

Hamamelidaceae

Parrotia persica (DC.) C. A. Mey.

Pha

ES (Hyr)

1000 - 400

14150

Hypericaceae

Hypericum androsaemum L.

Pha

ES, IT, M

2000 - 400

14151

Hypericum hirsutum L.

Hem

ES, M

2000

14152

Hypericum perforatum L.

Hem

COS

2300 - 2000

14153

Juglandaceae

Juglans regia L.

Pha

ES, IT

300

14154

Pterocarya fraxinifolia (Poir.) Spach.

Pha

ES (Euxino-Hyr)

500

14155

Lamiaceae

Calamintha grandiflora (L.) Moench

GR

ES (Hyr), M

2000

14156

Calamintha officinalis Moench

Hem

ES, IT

2100

14157

Clinopodium umbrosum (M. Bieb.) K. Koch.

Hem

PL

2000

14158

Clinopodium vulgare L. subsp. vulgare

Hem

ES, IT

2000

14159

Hyssopus angustifolius M. Beib.

Hem 

ES (Euxino-Hyr), IT

2200

14160

Lamium album L. subsp. album

GR

ES, M

1500 - 300

14161

Lamium galeobdolon (L.) L.

GR

ES

1700 - 1200

14162

Mentha longifolia (L.) hudson

Hem

PL

2100

14163

Nepeta sintenisii Bornm.

Hem

IT

2200

14164

Origanum vulgare L.

Hem

PL

1900

14165

Phlomis anisodonta Boiss.

Hem

IT

2300 - 1900

14166

Prunella laciniata L.

Hem

ES, IT, M

2100

14167

Prunella vulgaris L.

GR

PL

1800

14168

Salvia glutinosa L.

Hem

ES, IT, M

2000 - 400

14169

Salvia reuterana Boiss.

Hem

IT (End Iraq+Iran)

2300

14170

Salvia sclarea L.

Hem

ES, IT, M

2000

14171

Scutellaria tournefortii Benth

GR

ES (Hyr)

400

14172

Stachys byzanthina C. Koch

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

2300 - 2000

14173

Stachys persica Gmel.

Hem

ES (Hyr) [Iraq]

1800 - 1500

14174

Teucrium chamaedrys L.

Hem

IT, M

2300 - 2000

14175

Teucrium hyrcanicum L.

GR

ES (Euxino-Hyr)

2000 - 1900

14176

Teucrium polium L.

Cha

IT, M

2200

14177

Thymus caucasicus Willd. ex Ronniger

Cha

ES (Euxino-Hyr)

2300 - 2200

14178

Loranthaceae

Viscum album L.

Pha

PL

1500 - 300

14179

Malvaceae

Malva neglecta Wallr.

Thr

PL

2300

14180

Tilia platyphyllos Scop.

Pha

ES

1600 - 600

14181

Moraceae

Ficus carica L. subsp. carica

Pha

ES, IT, M

300

14182

Morus alba L.

Pha

IT

300

14183

Oleaceae

Fraxinus excelsior L. subsp. coriarifolia (Scheele) E. Murray

Pha

ES (Hyr), IT

1800 - 500

14184

Jasminum officinale L.

Pha

PL

300

14185

Onagraceae

Circaea lutetiana L. subsp. lutetiana

GR

ES, IT, M

1500 - 1200

14186

Orobanchaceae

Orobanche bungeana G. Beck

Thr

ES (Euxino-Hyr), IT

1200

14187

Orobanche crenata Forssk.

Thr

IT, M

1400

14188

Orobanche lutea Bunge

Thr

ES, IT

1800 - 1400

14189

Paeoniaceae

Paeonia wittmanniana Hartw. ex Lindi. var. wittmanniana

Hem

ES (Euxino-Hyr)

1600

14190

Papaveraceae

Roemeria refracta DC.

Thr

ES (Euxino-Hyr), IT

2200

14191

Phytolaccaceae

Phytolacca americana L.

Hem

PL

300

14192

Plantaginaceae

Plantago atrata Hoppe

Hem

ES (Euxino-Hyr)

2300 - 2000

14193

Plantago major L.

Hem

SCOS

2000

14194

Polygalaceae

Polygala anatolica Boiss. & Helder.

Hem

ES, IT, M

2100

14195

Polygala hohenackeriana Fisch. & C. A. Mey.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

2200

14196

Polygonaceae

Polygonum aviculare L.

Thr

COS

2200

14197

Polygonum hydropiper L. subsp. hydropiper

Thr

ES, IT

1500

14198

Polygonum persicaria L.

Thr

PL

1500

14199

Rumex conglomeratus Murr.

Hem

ES, IT

2200

14200

Primulaceae

Androsace maxima L.

Thr

ES, IT, M

2300

14201

Cyclamen coum Miller subsp. caucasicum (K. Koch) O. Schwarz

GC

ES

1000 - 400

14202

Primula heterochroma Stapf

Hem

ES (Hyr), IT

2000 - 400

14203

Primula macrocalyx Bge.

Hem

ES, IT

2200

14204

Ranunculaceae

Delphinium szowitsianum Boiss.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

1700

14205

Ficaria kochii (Ledeb.) Iranshahr & Rech.

Hem

ES, IT

2200

14206

Ranunculus sp.

Thr 

 

1800

14207

Ranunculus amblyolobus Boiss. & Hohen.

GR 

IT

1600

14208

Ranunculus brutinus Ten.

GR

ES, M

1800

14209

Ranunculus constantinopolitanus (DC.) d'URV.

Hem

IT, M

1400

14210

Ranunculus muricatus L.

Thr

IT, M

1500

14211

Rhamnaceae

Frangula grandifolia (Fisch. & Mey.) Grubov

Pha

ES (Euxino-Hyr)

2100

14212

Frangula alnus Miller

Pha

ES, IT, M

1000

14213

Rosaceae

Alchemilla amardica Rothm.

GR

ES (End-Hyr)

2200

14214

Alchemilla citrina Frohner

GR

ES (End-Hyr)

2000

14215

Alchemilla gigantodus Frohner

GR

ES (Euxino-Hyr)

1500

14216

Agrimonia eupatoria L. subsp. eupatoria

Hem

ES, IT, M

300

14217

Aruncus vulgaris Raf.

GR

ES

1500

14218

Cerasus avium (L.) Moench

Pha

ES, IT

1300 - 500

14219

Cotoneaster esfandiarii Khatamsaz

Pha

IT (End C. Iran)

2200

14220

Crataegus microphylla C. Koch

Pha

ES, IT, M

1800 - 300

14221

Crataegus pentagyna Waldst. & Kit. ex Willd.

Pha

ES

2100

14222

Crataegus sp.

Pha

 

2100

14223

Fragaria vesca L.

GS

ES, IT

2000 - 400

14224

Geum kokanicum Regel & Schmalh.

Hem

IT

1500

14225

Geum urbanum L.

Hem

ES, IT, M

600

14226

Laurocerasus officinalis Roemer

Pha

ES, M

1000

14227

Malus orientalis Ugl.

Pha

ES (Euxino-Hyr), IT

2000 - 1800

14228

Mespilus germanica L.

Pha

ES, IT, M

2100 - 300

14229

Potentilla meyeri Boiss.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

2300 - 2200

14230

Potentilla micrantha Ramond

Hem

ES, IT, M

2100

14231

Potentilla recta L.

Hem

PL

2300 - 2000

14232

Potentilla rupestris L.

Hem

ES

2100 - 1300

14233

Prunus divaricata Ledeb. subsp. divaricata

Pha

ES, IT, M

2100 - 1000

14234

Pyrus boissieriana Buhse

Pha

ES (Hyr), IT

2000

14235

Rosa boissieri Crepin

Pha

ES, IT

2100

14236

Rosa pulverulenta M. Bieb.

Pha

ES (Euxino-Hyr), IT, M

2100

14237

Rubus dolichocarpus Juz.

Pha

ES, IT

1700 - 1200

14238

Rubus hirtus Waldst. & Kit.

Pha

ES

1700 - 1200

14239

Rubus persicus Boiss.

Pha

ES (Hyr)

1300

14240

Sanguisorba minor Scop. subsp. minor

Hem

ES, IT, M

2300 - 2000

14241

Sorbus torminalis (L.) Crantz

Pha

ES, IT, M

1300 - 900

14242

Rubiaceae

Asperula microphylla Boiss.

Hem

ES (End-Hyr)

2200

14243

Asperula taurina L. subsp. caucasica (Pobed)Ehrend

Hem

ES

1600

14244

Crucianella gilanica Trin.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

2300 - 2200

14245

Cruciata taurica (Pallas ex Willd.) Ehrend.

Hem

ES, IT, M

2100

14246

Galium odoratum (L.) Scop.

GR

PL

1900 - 800

14247

Galium rotundifolium L.

GR

ES, M

1500

14248

Galium verum L.

GR

ES, IT, M

2300

14249

Phauopsis stylosa (Trin.) Hook. F.

GR

ES (Hyr)

2100

14250

Sapindaceae

Acer campester L.

Pha

ES, M

2100 - 1900

14251

Acer cappadocicum Gled.

Pha

ES (Euxino-Hyr)

2100 - 300

14252

Acer platanoides L.

Pha

ES

1600 - 1500

14253

Acer velutinum Boiss.

Pha

ES (Hyr)

2000 - 300

14254

Saxifragaceae

Saxifraga cymbalaria L. var. cymbalaria

Hem

ES, IT, M

1000

14255

Scrophulariaceae

Digitalis nervosa Steud. & Hochst.ex Benth.

Hem

ES (Euxino-Hyr)

1900

14256

Euphrasia hirtella Jordan ex Reut.

Thr

IT, M

2000

14257

Rhynchocorys maxima C. Richter

Hem

ES (Hyr), IT

1500

14258

Scrophularia gaubae Bornm.

Hem

ES (End Hyr)

2000

14259

Scrophularia vernalis L. subsp. clausii (Bioss. & Buhse) Grau.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT

2200

14260

Verbascum speciosum Schrad.

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT, M

2000

14261

Verbascum punalense Boiss. & Bunse

Hem

ES, IT

2300

14262

Veronica anagalis-aquatica L. subsp. oxycarpa

Hem

PL

2300

14263

Veronica gaubae Bornm.

GR

ES (End , Hyr+TUR)

1500

14264

Veronica persica Poir.

Thr

COS

2100

14265

Veronica orientalis Miller

Hem

ES (Euxino-Hyr), IT, M

2300

14266

Solanaceae

Atropa belladonna L.

GR

ES

1700 - 1400

14267

Hyoscyamus niger L.

Thr

PL

2200

14268

Solanum kieseritzkii C. A. Mey.

Cha

ES (Hyr)

1300 - 600

14269

Solanum nigrum L.

Thr

SCOS

1500

14270

Ulmaceae

Ulmus glabra Hudson

Pha

ES

1300 - 800

14271

Urticaceae

Parietaria officinalis L.

GR

ES, M

1000 - 500

14272

Urtica dioica L. var. dioica

GR

COS

1500 - 300

14273

Verbenaceae

Verbena officinalis L.

Hem

PL

1400

14274

Violaceae

Viola alba Bess. subsp. sintenisii (W. Becker) W. Becker

Hem

ES (Hyr), IT

1800 - 1000

14275

Viola arvensis Murray

Thr

ES

2200

14276

Viola caspia Freyn

Hem

ES (Euxino-Hyr)

2000 - 500

14277

Viola rupestris F.W.Schmidt

GR

ES, IT, M

2300

14278

Viola sieheana W. Becker

GR

ES

1500 – 400

14279

Viola sintenisii W. Becker

GR

ES, IT, M

1700 - 1600

14280

Viola reichenbachiana Jord. ex Bor

Hem

ES

1600

14281

Monocotyledoneae

Alliaceae

Allium erubescens C. Koch.

GB

ES (Euxino-Hyr), M

2200 - 2100

14282

Allium paradoxum (M. B) G. Don.

GB

ES

1700 - 1400

14283

Allium stamineum Boiss.

GB

ES (Hyr), IT, M

400

14284

Araceae

Arum maculatum L.

GR 

ES 

1500

14285

Arum sp.

GR

 

400

14286

Asparagaceae

Danae racemosa (L.) Moench

Pha

ES (Euxino-Hyr), M

1000 - 600

14277

Ruscus hyrcanus Woron.

Cha

ES (Hyr)

1300 - 400

14278

Muscari neglectum Guss.

GB

ES, IT, M

2200

14279

Ornithogalum sp.

GB

 

2200

14290

Polygonatum orientale Desf.

GR

ES, IT, M

2200 - 1800

14291

Colchicaceae

Colchicum specoisum Steven

GC

ES

2100 - 1900

14292

Cyperaceae

Carex depauperata Curtis ex Wilth

GR

ES

1500

14293

Carex digitata L.

GR

ES

1400

14294

Carex divulsa Huds.

GR

COS

1600 - 400

14295

Carex divulsa Stokes subsp. leesii (Kneuck) W. Koch

GR

ES, IT, M

1500

14296

Carex grioletii Roemer

GR

ES, M

1600 - 1500

14297

Carex pendula Huds.

GR

ES, M

1200

14298

Carex flacca Schreb subsp. serrulata (Biv.-Bern.)Greuter

GR

ES, IT, M

1600

14299

Carex strigosa Huds.

GS

ES

1000

14300

Carex sylvatica Huds.

GR

ES, M

2000 - 1300

14301

Dioscoreaceae

Tamus communis L.

GC

ES, IT, M

1500 - 800

14302

Iridaceae

Iris reticulata M. Bieb. var. reticulata

GB

ES (Euxino-Hyr), IT

1800

14303

Juncaceae

Juncus inflexus L.

GR

PL

1500

14304

Juncus articulatus L.

GR

PL

1500

14305

Luzula forsteri (Smith) DC.

Hem

PL

1700

14306

Liliaceae

Erythronium caucasicum Woronow

GB

ES (Euxino-Hyr)

1600 - 1400

14307

Scilla siberica Haw. subsp. caucasica

GB

ES (Euxino-Hyr)

1600 - 1300

14308

Orchidaceae

Cephalanthera caucasica Kraezl

GR

ES (Hyr)

1800 - 900

14309

Epipactis helleborine (L.) Crantz

GR

PL

900

14310

Epipactis microphylla (Ehrh.) Swartz

GR

ES, M

1400 - 1300

14311

Epipactis persica (Soό) Nannf.

GR

ES, IT

1300

14312

Limodorium abortivum (L.) Swartz

GR

ES (Euxino-Hyr), IT, M

1800

14313

Neotia nidus-avis (L.) L. C. Rich

GP

ES, M

1800 - 1700

14314

Orchis mascula L.

GC

ES, M

1800 - 1600

14315

Platanthera bifolia (L.) L .C. Rich

GC

PL

1300

14316

Poaceae

Aegilops tauschii Cosson

Thr

IT

2200

14317

Brachypodium sylvaticum (Huds) P. Beauv.

Hem

PL

1800

14318

Bromus danthoniae Trin.var. danthoniae

Thr

IT, M

2300

14319

Bromus briziformis Fisch. & C.A.Mey.

Thr

ES (Euxino-Hyr)

2200 - 2100

14320

Bromus scoparius L. var. scoparius

Thr

ES, IT, M

2300

14321

Bromus sterilis L.

Hem

PL

2100

14322

Bromus tomentosus Trin

GR

IT

2300

14323

Dactylis glomerata L. subsp. glomerata

Hem

PL

1800

14324

Digitaria sanguinalis (L.) Scop.

Thr

PL

2200

14325

Festuca drymeia Mert. & Koch

GR

ES (Euxino-Hyr)

1700 - 1500

14326

Hordeum glaucum Stead.

Thr

PL

2300

14327

Koeleria glaucovirens Domin.

GR

IT, M

2200

14328

Lolium persicum Boiss. & Hohen. ex Boiss.

Thr

PL

2100

14329

Microstegium vimineum (Trin.) A. Camus

Hem

PL

700 - 300

14330

Oplismenus undulatifolius (Ard.) P. Beauv.

Hem

ES, M

800 - 300

14331

Phleum paniculatum Hudson

Thr

ES, IT, M

2200

14332

Poa nemoralis L.

GS

ES, IT

1700

14333

Poa pratensis L.

GR

PL

2100

14334

Setaria glauca (L.) P. Beauv.

Thr

PL 

2300

14335

Sesleria phleoides Stev. ex Roemer & Schultes

Hem

ES

1500

14336

Trachynia distachya (L.) Link. var. hispidula

Thr

PL

2300

14337

Trisetum flavescens (L.) P. Beauv.

Hem

PL

2200

14338

Smilacaceae

Smilax excelsa L.

Pha

ES, M

400 - 300

14339

شکل­های زیستی (Life form): Cha = کامفیت، GB = ژئوفیت دارای پیاز، GC = ژئوفیت دارای بنه، GP = ژئوفیت انگل، GR = ژئوفیت دارای ریزوم، GS = ژئوفیت دارای استولون، Hem = همی­کریپتوفیت، Pha = فانروفیت و Thr= تروفیت. پراکنش‌های جغرافیایی (Chorotype): SCOS = تقریباً ­جهان­وطنی؛ گیاهانی که محدوده پراکنش آنها بیشتر قاره­ها (نه همه آنها) را شامل می­شود، COS = جهان­وطنی؛ گیاهانی که دارای پراکنش جهانی هستند، PL = چند­ناحیه­ای، ES = اروپا-سیبری، IT = ایرانی-تورانی، M = مدیتـرانه­ای، Exino-Hyr = اکسین-هیرکانی، Hyr = هیرکانی، End = انحصاری و TUR = ترکمنستان، Syria = سوریه. N = شمال، C = مرکز، W= غرب.

 

جدول 2- تعداد تیره، جنس و آرایه­ها در گروه­های گیاهی در منطقه مازی­بن و سی­بن

گروه گیاهی

تیره

جنس

آرایه

نهانزادان ­آوندی

8

10

11

بازدانگان

2

2

2

نهاندانگان تک­لپه

12

39

58

نهاندانگان دو­لپه

58

184

268

مجموع

80

235

339

 

جدول 3- تعداد آرایه­ها و جنس­های موجود در تیره­های گیاهی در منطقه مازی­بن و سی­بن

تیره

آرایه

جنس

تیره

آرایه

جنس

تیره

آرایه

جنس

Asteraceae

30

28

Primulaceae

4

3

Moraceae

2

2

Rosaceae

29

18

Crassulaceae

4

1

Plantaginaceae

2

1

Lamiaceae

23

14

Euphorbiaceae

4

3

Adoxaceae

2

2

Poaceae

22

17

Hypericaceae

3

1

Ericaceae

2

2

Fabaceae

22

11

Juncaceae

3

2

Araceae

2

1

Brassicaceae

12

10

Orobanchaceae

3

1

Cistaceae

2

2

Scrophulariaceae

11

6

Gentianaceae

3

2

Fagaceae

2

2

Apiaceae

9

8

Dipsacaceae

3

2

Convovulaceae

2

2

Cyperaceae

9

1

Berberidaceae

3

2

Dryopteridaceae

2

2

Orchidaceae

8

6

Amaryllidaceae

3

1

سایر تیره‌ها

1

1

Rubiaceae

8

5

Aspleniaceae

3

2

     

Boraginaceae

8

6

Betulaceae

3

2

     

Caryophyllaceae

8

6

Campanulaceae

3

1

     

Violaceae

7

4

Malvaceae

2

2

     

Ranunculaceae

7

3

Rhamnaceae

2

1

     

Asparagaceae

5

5

Liliaceae

2

2

     

Sapindaceae

4

1

Oleaceae

2

2

     

Geraniaceae

4

2

Polygalaceae

2

1

     

Solanaceae

4

3

Urticaceae

2

2

     

Polygonaceae

4

2

Juglandaceae

2

2

     

 

 

 

 

 

 

 

شکل 2- گستره شکل­های زیستی آرایه­های گیاهی مربوط به کمربندهای ارتفـاعی مختلف در منطـقه مازی­بـن و سـی­بـن
(He= هـمی‌کریپتوفیت، Ge= ژئوفیت، Ph= فانروفیت، Th= تروفیت، Ch= کامفیت)

 

 

شکل 3- گستره کورولوژیک در منطقه مازی­بن و سی­بن (ES = اروپا-سیبری، IT = ایرانی-تورانی، M = مدیترانه­ای، PL =چندناحیه‌ای،
COS & SCOS = جهان وطنی یا تقریباً جهان وطنی)

 


بحث و نتیجه‌گیری

فلور جنگل­های مازی­بن و سی­بن برای اولین بار در این پژوهش بررسی شده ­است. بر اساس نتایج به‌دست آمده، تعداد 339 آرایه متعلق به 235 جنس و 80 خانواده شناسایی شد، که خود معرف تنوع زیستی گیاهان و شرایط زیست‌محیطی مناسب در منطقه مورد مطالعه است و علت آن را می­توان در موقعیت جغرافیایی منطقه و وضعیت توپوگرافی غیر­یکنواخت آن جستجو کرد. با اینکه جنگل­های مورد بررسی در شیب کلی شمالی البرز و در آب و هوایی مرطوب و معتدل شکل گرفته­اند، ولی در جای جای این دامنه شمالی به­ علت تغییرات شدید توپوگرافی و شکل­گیری جهـت­های مختلف دامـنه­ها، خرداقلیم­های بسیار ظریف با تغییراتی از تنوع گیاهی به‌وجود آمده­اند. وجود 50 آرایه درختی و درختچه­ای، نشان‌دهندة این است که این منطقه از لحاظ تنوع و تعداد آرایه­های چوبی غنی است و محیط بسیار مناسبی را برای حضور گونه­های متعددی از حیوانات وحشی و پرندگان فراهم نموده است. وجود رطوبت کافی یکی از عوامل مؤثر در فراوانی گیاهان است. تنوع گونه­های سرخسی در منطقه (11 گونه) نشان دهندة رطوبت زیاد خاک منطقه مورد مطالعه در فصل­های بارانی است (رضوی، 1387Siadati et al., 2010;).

شکل‌های زیستی گیاهان بازتابی از سازش آنها با شرایط محیطی، به ویژه عوامل اقلیمی است (Raunkiaer, 1934). نتایج حاصل از مطالعه شکل­ها و طیف ­زیستی عناصر گیاهی در منطقه نشان داد که فراوانی حضور همی­کریپتوفیت­ها و فانروفیت­ها، معرف وجود شرایط اقلیمی مناسب برای رویش­های مناطق معتدله است (اسماعیل­زاده و همکاران، 1384) که با نتایج حاصل از مطالعات فلوریستیک در سایر مناطق جنگل­های هیرکانی مطابق است (اجتهادی و همکاران، 1388؛ قلی­زاده، 1389).

از طرفی، در این مطالعه شکل­زیستی در ارتباط با ارتفاع است و همی­کریپتوفیت­ها با افزایش ارتفاع، افزایـش و فانروفیـت­ها کاهـش می­یابند. این نتایج مشابه یافته­های دیگران در اکوسیستم­های کوهستانی دیگر است(Noroozi et al., 2008; Kamrani et al., 2010, 2011). مهمتر این­که نتایج مذکور با نتایج رانکایر (1934) که بیان می­دارد همی­کریپتوفیت­ها با اقلیم مرطوب و سرد ارتفاعات و یا عرض­های جغرافیایی بالاتر در ارتباط هستند، مطابق است. جوانه رویشی همی­کریپتوفیت­ها در زمستان در سطح خاک و بیـن برگ­ها قرار می­گیرد و این ویژگی باعث می­شود مقاومت بالایی به شرایط دمایی سرد از خود نشان دهند (اردکانی، 1387). ژئوفیت­ها در شرایط دمایی سرد به صورت ریزوم، پیاز و غده در زیر خاک باقی می­مانند و هیچ عضوی از آنها در فصل سـرد سـال دیـده نمـی­شود (اردکانی، 1387) ایـن شـکل­زیـستی همـانند همی‌کریپتوفیت­ها مقاومت بالایی به شرایط دمایی سرد از خود نشان می­دهد. در مقابل، کامفیت­ها و تروفیت­ها که در برابر به شرایط خشک و نامساعد بردبار هستند (عصری، 1378) درصد کمی از این فلور را به خود اختصاص داده­اند. شایان ذکر است که ژئوفیت­ها با افزایش ارتفاع در بخش جنگلی (تا 2000 متر) تا حدی افزایش را نشان می‌دهند ولی چشمگیر نیستند. در ارتفاعات بالا درصد حضور این نوع شکل زیستی به نفع همی‌کریپتوفیت‌ها کاهش می‌یابند. کاهش فانروفیت­ها با افزایش ارتفاع، به دلیل کاهش دمـاست که باعث چیرگی گونه راش شده، فانروفـیت‌های دیـگر کمتر دیده مـی­شوند (پوربابایی و دادو، 1384).

وجود عناصر چند­ناحیه­ای در این مناطق را می‌توان ناشی از دو عامل دانست: اولاً، مکان‌های مرطوب می‌توانند رویشگاه­های مناسبی برای این عناصر باشند که با این رویشگاه­ها سازگار شده­اند و ثانیاً، فعالیت­های انسانی (جاده‌سازی، کشاورزی، ...) مسؤول ورود و استقرار گیاهان با ویژگی­های مشابه با علف­های هرز در برخی از مناطق شده است(Naqinezhad et al., 2006).

پراکنش جغرافیایی مجموعه گونه­های گیاهی یک منطقه بازتاب تأثیرپذیری آن از ناحیه یا نواحی رویشی مختلف است (کاشی­پزها و همکاران، 1383). با توجه به این که منطقه مورد مطالعه از نظر جغرافیای گیاهی در ناحیه اروپا-سیبری (حوزه هیرکانی) قرار گرفته است، درصد حضـور بـالای عناصر اروپا-سیبری در فلور آن دور از ذهن نیست و با توجه به اینکه جنگل‌های مازی‌بن و سی­بن همچون سایر مناطق (اکبری­نیا و همکاران، 1383)، در حد فوقانی به مراتع ییلاقی و ناحیه ایرانی-تورانی منتهی می شود، ضمن تأثیرپذیری از اقلیم اروپا-سیبری (هیرکانی) در ارتفاعات بالاتر آمیخته با عناصر ایرانی-تورانی است. 

اجتهادی، ح.، آتشگاهی، ز. و زارع، ح. (1388) معرفی فلور، شکل­زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان در جنگلهایشرق دودانگه ساری، استان مازندران، مجله زیست­شناسی ایران 22(2): 193-203.

اجتهادی، ح.، زارع، ح. و امینی شکوری، ط. (1383) مطالعه و ترسیم پروفیل پوشش جنگلی در طول دره رودخانه شیرین رود، دودانگه ساری، استان مازندران، مجله زیست­شناسی ایران 17(4): 346-356.

اردکانی، م. ر. (1387) اکولوژی. انتشارات دانشگاه تهران، تهران.

اسدی، م.، معصومی.، ا. ع.، خاتم‌ساز، م. و مظفریان، و. (1389-1367). فلور ایران، شماره های 1-67. انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.

اسماعیل‌زاده، ا.، حسینی، م. و اولادی، ج. (1384) معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان رویشگاه سرخدار افرا تخته، مجله پژوهش و سازندگی 68: 66-75.

اکبری‌نیا، م.، زارع، ح.، حسینی، س. م. و اجتهادی، ح. (1383) بررسی فلور، ساختار رویشی و کورولوژی عناصر گیاهی اجتماعات توس درسنگده ساری. پژوهش و سازندگی 64: 84-96.

پوربابایی، ح. و دادو، خ. (1384). تنوع گونه­ای گیاهان چوبی در جنگل‌های سری یک کلاردشت، مازندران. مجله زیست‌شناسی ایران، 18(4): 307-322.

رضوی، س. ع. (1387) بررسی شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی فلور منطقه کوهمیان (آزادشهر-گلستان) مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی 15(3): 98-108.

عصری، ی. (1378) بررسی اکولوژیک جوامع گیاهی مناطق خشک (مطالعه موردی: ذخیره­گاه بیوسفر توران، استان سمنان). پایان‌نامه دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران.

قلی‌زاده، ح. (1389) بررسی تغییرات فلور جنگل‌های شمال ایران در طول شیب ارتفاعی با استفاده از ترانسکت‌های اکولوژیک در چند نقطه جنگلی در استانهای گیلان و مازندران، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

قهرمان، ا. (1377-1358) فلور رنگی ایران. جلد­های 1-15. انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.

کاشی‌پزها، ا.، عصری، ی. و مرادی، ح. (1383) معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان منطقه باغ شاد پژوهش و سازندگی 63: 95-103.

محمودی، ج. (1386) بررسی تنوع گونه­ای گیاهان جنگل حفاظت شده کلارآباد در سطح گروهای اکولوژیک، مجله زیست‌شناسی ایران 20(4): 353-362.

مروی مهاجر، م. ر. (1384) جنگل‌شناسی و پرورش جنگل، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.

یدالهی، ع. و رمضانی، م. (1381) گزارش وضعیت زیست‌محیطی موجود منطقه پیشنهادی شکار ممنوع مازی‌بن و سی‌بن رامسر، اداره کل محیط زیست استان مازندران، ساری.

یدالهی، ع.، ایاز، ق. و سلطانی، ح. (1379) شناسایی حیات وحش حوزه آبخیز گرمرود، شرکت سهامی آب منطقه­ای استان مازندران و گلستان، ساری.

Assadollahi, F. (1980) Etude phytosociologique et biogéographique des forêts Hyrcanienne. Essai synthétique et application à la region ďAssalem (Iran). Tèse 127 p. Marseille.

Davis, P. H. (1965-1985) Flora of Turkey and the East Aegean Island. Vols. 1-9. Edinburgh University Press, Edinburgh.

Djazirei, M. H. (1965) Contribution à ľétude des forêts primaires de la Caspienne. Bulletin des Institut Agronomiques de Gembloux 33 (1): 36-71.

Dorostkar, H. and Noirfalise, A. (1976) Contribution à ľ étude des forêts caspiennes orientales (chaine du Gorgan). Bulletin des Institut Agronomiques de Gembloux 11(1-2): 42-57.

Frey, W. and Probst, W. (1986) A synopsis of the vegetation of Iran. In: Contribution of the vegetation of southwest Asia (ed. Kürschner, H.) 1-43. Dr. Ludwig Reichert, Wiesbaden.

Ghahreman, A., Naqinezhad, A., Hamzeh'ee, B., Attar, F. and Assadi, M. (2006) The flora of threatened black alder forests in the Caspian lowlands, northern Iran. Rostaniha 7: 5-30.

Hamzeh'ee, B. (1994) A survey of the plant associations of the Lessakuti Forests, 3th series, SE Tonekabon, Research Institute of Forests and Rangelans, Tehran.

Hamzeh'ee, B., Naqinezhad, A., Attar, F. Ghahreman, A., Assadi, M. and Prieditis, N. (2008) Phytosociological survey of remnant Alnus glutinosa ssp. barbata communities in the lowland Caspian forests of northern Iran. Pytocoenologia 38: 117-132.

Kamrani, A., Jalili, A., Naqinezhad, A, Attar, F., Maassuomi, A. and Shaw, S. C. (2011) Relationship between environmental variables and vegetation across mountain wetland sites, N. Iran. Biologia 76(1): 76-87.

Kamrani, A., Naqinezhad. A., Jalili, A. and Attar, F. (2010) Environmnetal Gradients across wetland vegetation groups in the arid slopes of western Alborz mountains, N. Iran. Acta Societatis Botanicorum Poloniae 79 (4): 295-304.

Khoshravesh, R., Akhani, H., Eskandari, M. and Greuter, W. (2009) Ferns and fern allies of Iran. Rostaniha 10 (supplementary 1):1-132.

Mobayen, S. and Tregubov, V. (1970) Carte de la végétation naturelle de ľIran, 1:2,500,000. University of Tehran, Tehran.

Mueller-Dombois, D. and Ellenberg, H. (1974) Aims and methods of vegetation ecology. Wiley and Sons, New York.

Naqinezhad, A., Saeidi Mehrvarz, S. H., Norozi, M. and Faridi, M. (2006) Contribution to the vascular and bryophyte flora as well as habitat diversity of the Boujagh National Park, N. Iran. Rostaniha, 7: 83-105.

Noroozi, J., Akhani, H. and Breckle, S. W. (2008) Biodiversity and phytogeography of the alpine flora of Iran. Biodiversity and Conservation 17: 493-521.

Raunkiaer, C. (1934) The life forms of plants and statistical plant geography. Clarendon Press. Oxford.

Rechinger, K. H. (ed.). (1963-2010) Flora Iranica, vols. 1-178.- Graz: Akademische Druck-und Verlasanstalt (1-174), Wien: Naturhistorisches Museum (175-178).

Siadati, S., Moradi, H., Attar, F., Etemad, V., Hamzeh'ee, B. and Naqinezhad, A. (2010) Botanical diversity of Hyrcanian forests; a case study of a transect in the Kheyrud protected lowland mountain forests in northern Iran. Phytotaxa 7: 1-18.

Takhtajan, A. (1986) Floristic Regions of the Word. University of California Press, California.

Townsend, C. C., Guest, E. and Al-Ravi, A. (1966-1980) Flora of Iraq. Vols. 1-9. Published by the Ministry of Agriculture and Agrarian Reform of the Republic of Iraq, Baghdad.

Zohary, M. (1973) Geobotanical foundations of the Middle East. 2 vols. Fischer Verlag, Stuttgart, Amsterdam.